Herri indigena desberdinak ezagutu eta elkarren esperientziak elkartrukatzeko aukera eskaini digu Fagor Taldearen aurtengo topaketak.

Eskoriatzako Apotzan elkartutako 30 lagunok gaur arte gehienontzat behintzat ezezagun ziren herri maia, nasa eta nahuatl-a ezagutzeko aukera izan dugu. Baita beraiekin gure herriaren esperientzia, labur bada ere, elkarbanatzekoa.

Alba Velasquez maia caqchikela, Rolando Ascue nasa eta Gabriel Vazquez Chavez nahuatl-a Oiher Arantzeta Fagorreko langile soraluzearraren alboan eseri eta entzun ditugu, banaka-banaka, bakoitzak kontatzeko zituenak. Denak ere Txema Abarrategi, Garabideko dinamizatzailearen gidaritzapean eta bere galderei tiraka.

Izan da berriketarako astia, baita kanturakoa ere. Gertuan beti baitugu bertsolari, abeslari eta gitarrajoleren bat edo beste gurean.

Maia Caqchikel herria, Albaren ahotik

Alba Velasquez eskola bateko zuzendaria da egun. Ez ditu ahazteko, baina, horra iristeko bidea erraztu dioten bi pertsonak. Amak hizkuntza eman ziola kontatu digu eta aitak, berriz, hezkuntza edo hezkuntzarako sarbidea eta grina.

Motzean bada ere, ahalegindu da azaltzen Guatemalan gerra zibilak utzitako miseriak. Gatazka armatuak edota Guatemalaren independentziak berak indigenengan eragindako gutxiespen eta mespretxuak izan ditu hizpide, nolabait azaldu nahian horrek guztiak eragin duen beldurra. Bizitakoak bizita, nork esan altuan “ni indigena naiz” edo hitz egin nork bere hizkuntzan.

Hori horrela, baina, badihardute. Garabide elkarteari esker, gainera, orain 5 urte elkar ezagutzen ez zuten lau eskola elkarlanean hasi ziren, kultura eta hizkuntzaren biziberritzea oinarri. Esker hitzak baino ez ditu, beraz, Albak,  Garabide elkarteko kideentzako.

Bukatzeko, baina, pareko Fagor Taldeko langileentzako hitzak ere izan ditu eta halaxe zuzendu zaie: “Barkatuko didazue baina zuek izugarrizko erantzukizuna daukazue. Zuek hemen egiten duzuen lanak balio izugarria dauka. Ez hemen bakarrik, baita guretzako ere. Zuek gure aurretik zoazte, eta segi mesedez, segi egiten duzuen horretan, kooperatiboki, segi lanean. Zuek egiten diharduzuen bidea egingo dugu guk gero”.

Irakurtzen jarraitu...

Montserrat Sendra (Tarragona, 1989) Katalan Filologian lizentziaduna da eta Katalan Hizkuntzan eta Literaturan Ikasketa Aurreratuak eta Aplikatuak masterra. Gaur egun, doktoretza ikaslea da Bartzelonako Unibertsitatean. Duela 4 urtetik, Katalunia independiente bateko hizkuntza ofizialtasunaren gaineko erreferentzia corpusa biltzeaz eta aztertzeaz arduratu da, eta Les llengües a la Catalunya independent web orrian jarri du interesa izan dezakeen edozeinentzat kontsultagai.

16-10-27-11-57-38-696_deco-1

  1. Katalunian eztabaidatzen ari zarete balizko errepublika independente batean zein hizkuntza izan beharko liratekeen ofizial. Nola iritsi zarete eztabaida horretara?

Kataluniaren independentziarako “trantsizio nazionaleko prozesuaren” baitan (batik bat 2010etik aurrera, 2006ko Estatutuaren gainean Konstituzio Auzitegiak emandako epaiaren ostean), hainbat eztabaida izan dira, etorkizunean gauza daitekeen Konstituzio katalanak jaso ditzakeen alderdi nagusien gainean. Beraz, ekonomiaz, politikaz, justiziaz… eztabaidatu da eta, etorkizunean herrialdeak nolakoa izan beharko lukeen ardatz izan duen eztabaida horretan, 2012tik, hizkuntzen ofizialtasunaren gaineko eztabaida ere txertatu da. Eztabaidak zer nolako dimentsioa hartu duen ikusteko: 400 iritzi artikulu baino gehiago argitaratu dira, 350 berritik gora, 80 elkarrizketatik gora, egunkarietan 30 gutun baino gehiago zuzendariarentzako gutunen atalean, gaiari buruzko 50 hitzaldi-eztabaidatik gora, eta abar. Ekarpenak modu errazagoan jarraitu ahal izateko Les llengües a la Catalunya independent sortu nuen, orain arteko bibliografia jasotzeko.

  1. Nola hasi zen eztabaida?

Aurretik ere, noizean behin, agertzen ziren gaiari buruzko artikulu batzuk, baina “La tribu o el estado” (Eduard Voltas, 12-01-22) artikulua izan zen, eragin zituen erantzun eta erantzunen erantzunekin, eztabaida mahai gainean jarri zuena. Polemika sortu zen, batetik, testua idatzi zuen pertsonaren garrantziarengatik (kazetaria, idazlea eta Generalitateko Kultura idazkaria izandakoa 2007tik 2010era); bestetik, proposatzen zituen ideiengatik: proposatzen zuen independentismoak gaztelania “besarkatu” behar zuela eta “tribu” katalozentrikotik atera behar zuela (hau da, katalanez hitz egin, TV3 ikusi eta balkoian estelada eskegita dutenek osatzen duten tributik), independentzi erreferendum bat irabazteko beharrezkoa den gehiengoa lortu ahal izateko.

  1. Zertan datza eztabaida?

Eztabaida sinplea da: Katalunia independente batean, zein hizkuntza izan beharko lirateke ofizial? Hasiera batean, 3 iritzi talde sortu ziren: 1) gaztelania, katalanarekin batera, koofizial aldarrikatzearen aldekoak (gaur egungo koofizialtasun erregimen asimetrikoaren antzekoa); 2) Kataluniako hizkuntza ofizial propio gisa bakarrik katalana aldarrikatzearen aldekoak (katalanari ahalik eta babes handiena emateko helburuarekin); eta 3) hizkuntza ofizialik ez aitortzearen aldekoak (Estatu Batuetan ingelesa den bezalaxe, Konstituzioan arautu gabe). Baina, eztabaidak aurrera egin eta, hainbat autorek euren argudioak eman ahala, posizioek nolabaiteko adostasun orokor baterantz jo dute (adostasuna erabatekoa da, adibidez, Aran bailarako hizkuntza propioa den aranerari edo zeinuen hizkuntzari ofizialtasuna aitortzearen inguruan), eta eztabaida irekita eta gori jarraitzen duen puntu bakarra gaztelaniari hizkuntza ofizialaren izaera ematea (ala ez) da.

  1. Zein da zure iritzia? Zure ustez, zein da aukerarik onena?

Ez da posible jakitea epe luzera zein izango litzatekeen aukerarik onena, ezin baitugu etorkizuna aurreikusi; hori da abiapuntua (katalana hizkuntza ofizial bakartzat aitortzeak hizkuntza betiko “salbatuko” luke? Koofizialtasun asimetrikoa aitortzeak katalanaren atzerapena ekarriko luke?). Aukerarik onena adostasun maila zabalena duena izango litzateke, azken erabakia etorkizunean egin beharreko erreferendum konstituzionalean onartu beharko bailitzateke. Kataluniaren egungo osaera soziolinguistikoan pentsatu behar dugu, eta hasierako hizkuntzari erreparatzen badiogu (lehen hizkuntza, ama hizkuntza), %55,1 dira gaztelaniadunak, %31 katalan hiztunak, %10,56 beste hizkuntza batzuetako hiztunak eta %2,4 katalan-gaztelania elebidunak (IDESCAT, 2013). Gaztelaniadunen ehunekoa da handiena, eta hizkuntza horri ofizialtasuna aitortzea gakoa izan liteke Kataluniaren etorkizunean: biztanleria erdiaren hizkuntza Konstituziotik alboratzeak  barne zatiketarako edo nazioarteko erakundeetan herrialdea ez onartzeko duen arriskuaz hitz egitera ere iritsi dira hainbat egile.

  1. Badirudi alderdi politikoek bi hizkuntzak –katalana eta gaztelania– ofizial izatearen aldeko iritzia dutela. Iritzi horren atzean zer uste duzu dagoela: erdal hiztunekiko begirunea, interesak (ekonomikoak…) edo bozkak ez galtzeko estrategia?

Hala da, independentzi prozesuaren buruan doazen alderdiek (CIU eta ERC, orain Junts pel Sí koalizioan) koofizialtasuna defendatu dute eztabaidaren hasieratik. Koofizialtasunaren aldeko apustu hori askotan esplizitatu duten oinarri batetik abiatzen da: Kataluniako herritarrei eskubide gehiago emateko eraiki nahi da estatua, eta ez egun dituzten eskubideetan atzera egiteko. Jarrera horren gaineko justifikazioen inguruan, politikariek gaztelania “katalan guztien ondaretzat” daukate, eta, begien bistakoa denez, susmatu dezakegu nolabaiteko taktika elektoraletik ere baduela, gaztelaniadunak seduzitzeko, independentziaren aldekoen posiziorantz gerturatzeko. CUPek, sezesioaren alde dagoen beste alderdiak, oraindik ez du azaldu zein den bere jarrera.

  1. Zein neurritan daude lotuta “Procés de transició nacional” delakoa eta hizkuntzen estatusaren gaineko eztabaida? Kataluniaren estatus politikoan aldaketarik egon gabe gertatu al daitezke aldaketak katalanaren estatusean?

Kataluniaren estatus politikoan aldaketarik egin gabe, estatu espainoleko hizkuntza politikan egin beharko litzateke aldaketa. Zentzu horretan, interesgarria da independentziaren alde ez daudenek eta federalistek euren posizioa berraztertzeko hasi duten eztabaida; partzialki, webgune honetan jaso ditut horiek ere. Iritzi emaile batzuek euren buruari galdetzen diote ea estatuak gaztelania ez diren beste hizkuntzak hobeto tratatuko balitu ez ote liratekeen independentziaren aldekoen burujabetza desioak geldituko.

  1. Oraingo eztabaida honetatik at al daude gainerako Països Catalans-ak?

Bai, egungo eztabaidan bakarrik Katalunia izan dugu eztabaidagai, une honetan independente izateko borondatea politikoki adierazi duen lurralde bakarra baita.

  1. Hizkuntza ofizialen gaineko eztabaidaren ostean, zure ustez zeintzuk izango dira hurrengo urratsak?

Berez, gaur egungo Kataluniako Gobernuaren bide orriak honako hau proposatzen du: (1) erreferenduma; (2) independentziaren aldarrikapena; (3) Konstituzioa idaztea; (4) Konstituzioaren gaineko erreferenduma; beraz, eztabaidak jarraitu egingo du estatu berriaren Konstituzioa onartzea (ala ez) erabaki arte.

  1. Katalunian duzuen eztabaida hau bera Euskal Herrian egoteko, zer uste duzu beharko litzatekeela?

Eztabaida honek bakarrik zentzua du herritarrek estatu berri bat sortzea dutenean helburu, orduan baita unea hizkuntza kontuak eztabaidatzeko. Gaur egun, Euskal Herriko egoera politikoa ez da Kataluniakoarekin konparagarria; ezta hizkuntzen egoera ere, batik bat hizkuntza propioaren ezagutzaren ehunekoak oso desberdinak direlako batean eta bestean.

Informazio osagarria:

Irakurtzen jarraitu...

Urriaren 5ean, Otaloran, MONDRAGONen Euskararen Mahai Teknikoak antolatuta, kooperatibetako euskara koordinatzaileentzako beste topaketa bat egin zen. Izan ere, Mahai Teknikoaren helburuetako bat kooperatibetako euskara eragileak heztea da, eta testuinguru horretan antolatzen dira topaketa hauek.

Bi zati izan zituen topaketak: batetik, Amaia Anterok, Ikastolako Berrikuntza Pedagogikoaren zuzendariak, Arizmendi Ikastolan jarraitzen duten Konfiantzaren Pedagogia azaldu ez ezik, hausnartzen ere jarri gintuen; izan ere, pedagogia mota hori ikastetxeetako ikasleei begirakoa bada ere, ikasgai asko atera ditzakegu enpresetan euskara bultzatzen ari garen eragileok ere.

Beste saioa Oiher Arantzeta, Fagor Automationeko I+G teknikari eta euskara koordinatzailea denak egin zuen. Oiherrek azaldu zuenez, Fagor Automationen, 2024an bilerak euskaraz egiteko aukera izatea dute xede, eta helburu hori lortzeko abian jarri dituzten ekintzen berri eman zigun.

img_2112

Izan ere, 2012an, orduko plan estrategikoa zehaztu zenean, epe luzerako erronka hau onartu zen: hiru plan estrategikotan, alegia, 12 urteren buruan, 2024. urtean, barneko bilerak euskaraz egiteko aukera izatea.

Eta, lehen plan estrategikorako, 2013-2016rako, honako estrategiak zehaztu zituzten:

1) Lanpostu estrategikoetan euskararen ezagutza lortzeko eskaintza pertsonalizatuak eginda. Eta, estrategia horri erantzunez, honako bilakaera hau izan du ikasle kopuruak ikasturtez ikasturte: 2012-2013 ikasturtean 14  ikasle; 2013-2014an 28; 2014-2015ean 36; 2015-2016an 43.

2) Ulermena lantzeko aukerak eskainita.

3) Euskaldunen leialtasuna indartuta. TELP edo ETM tailerretan 100 pertsona inguruk hartu du parte plan estrategikoan zehar.

Lan horri esker, 2013-2016an euskararen presentziak gora egin du bileretan 3 lantokietan (Eskoriatza, Arrasate eta Usurbil).

Guztira, eragin diren bilera motak 44 izan dira, honela banatuta:

diapositiba1

Eta honako hau da, egun, euskararen erabileraren araberako bilera kopurua:

diapositiba2

2017-2020 Plan Estrategikoan landu beharrekoak

Lan bilerak euskaraz egiteko aukera izateko, langile-bazkideek gutxienez ulermen maila izatea da gakoa. Horregatik, ulermen maila ez duten 52 urtez azpiko langile-bazkide guztiei formazio plana eskainiko zaie.

Beste helburu batzuk:

  • Barnetegietako ikastaro trinkoak sustatuko dira ulermen maila lortzen ari diren arduradunentzat.
  • Euskaraz lan egiten duten guneak babestu eta indartuko dira, eta arnasgune berriak sortzeko baldintzak erraztuko dira.
  • 2017ko Gestio Planean sail guztiek euskararen sustapenarekin lotutako helburu bat izango dute gutxienez.
  • Euskararen ulermenean aurrera egiten den heinean, euskaraz gehiago sortzea bultzatuko da.

Irakurtzen jarraitu...

Jarraian irakur dezakezue Abel Irizar lankidearen iritzi-artikulua; ULMAn antolatu berri duen “Bidegorriak euskararentzat” ekintzatik abiatuta eskaini digu Abelek bere hausnarketa.

emun-1-2013-117-copia

Pasa den ostiral iluntzean dozena erdi papertxo erori ziren zerutik Elgeta aldeko landetxe bateko zelaian. Bikote ingeles bat zegoen bertan, eguzkia hartzen, hamakan etzanda, eta harrituta gelditu ziren zerutik jausitako paperei erreparatuta. Euskaraz idatzitako galderak zeuden papertxoetan, eta ULMAko logotipoa zeukaten alboan. Landetxeko nagusiak ingelesera itzuli zien papertxoetan idatzita zegoena. Baina, ezin ulertu nolatan erori ziren paper zati haiek zerutik…

Pasa den ostiralean ‘Bidegorriak euskararentzat’ ekintza egin zen Oñatin, ULMAko euskara planeko Motibazio taldeak eta ULMA Fundazioak antolatuta. Euskarak bidegorriak behar dituela aldarrikatu zuten ehun eta berrogei lagun inguruk, hizkuntza txikien aldeko jarrera etikoa eta ekologikoa aldarrikatuz. Horretarako, 5 kilometroko ibilbidea egin zuten bizikleta gainean, bidegorrian zehar, eta 9 gunetan geldialdia egin zuen tropelak: geldialdi bakoitzean globo bat eztandarazten zuten, eta  globoak barruan zekarren galdera bat irakurtzen zioten ULMAko kooperatiba bakoitzeko presidenteari, eta presidente bakoitzak erantzun egiten zion galderari:

  • Zer da hizkuntza batek osasuntsu bizitzeko behar duena? Ahozkoan erabiltzea – erantzun zuen Arregik.
  • Zer da hizkuntza moderno batek behar duena gizarte moderno batean? Teknologia berrietan hizkuntza erabiltzea – erantzun zuen Medinak.
  • Zer da hizkuntza txiki batek bere nortasuna eraikitzen hasteko behar duena? Hiztunei euren hizkuntza eskubideak bermatzea – erantzun zuen Yarzak.
  • Zer da hizkuntza batek bere transmisiorako behar duena? Gero eta jende gehiagok jakitea – erantzun zuen Garciak.
  • Zer da hizkuntza batek prestigioa izateko behar duena? Idatzizko euskarri ofizial guztietan hizkuntza erabiltzea – erantzun zuen Diaz de Gereñuk.
  • Zer da hizkuntza batek estandarizatzeko behar duena? Hiztegiak egitea eta bertako hitzak errepikatzea – erantzun zuen Aramendik.
  • Zer da hizkuntza batek alai bizitzeko behar duena? Hiztunak motibatzea eta geure hizkuntzaren beharra sentiaraztea – erantzun zuen Querejetak.
  • Zer da hizkuntza batek autokonfiantza edukitzeko behar duena? Hiztunak elkartu, sormena landu eta euren hizkuntzan ondo pasatzea – erantzun zuen Idigorasek.
  • Zer da hizkuntza batek erakunde batean osasuntsu mantentzeko behar duena? Organoen babesa eta politikak sustatzea – erantzun zuen Garciak.

Presidenteek babesa eta inplikazioa adierazi zioten euskara normalizatzeko ULMAk daukan proiektuari. Sanchez Carrión ‘Txepetx’ soziolinguistak aipatzen du berebiziko garrantzia daukala boterea euskararen zerbitzura jartzeak euskararen normalizazioa lortu nahi bada. Eta, neurri handi batean, horixe lortu nahian ari gara enpresetako euskara planen bidez: enpresako erabakiak, normalizatu nahi den hizkuntzaren zerbitzura jarri nahian.

Argituko dizuet, bada, zeruko papertxoena: galdera horiek berak zituen ordezko bigarren globo-sorta bat zeraman Naroak bere bizikletan, eta haizeak globoak eraman zituen, galdera eta guzti. Troposfera gainditutakoan, eztanda egin eta Elgetako zelaian amaitu zuten papertxoek, ingeles hiztunen eskuetan.

Oraindik ere galderen erantzunak aurkitu ezinik dabil bikote ingelesa, ez baitute inoiz halako ariketarik egiteko premiarik eduki. Pozik eta seguru bizi dira ingeles hutsean. Baina, ez dakite ondo zer arrisku daukan hizkuntza handi batek asko zabaltzen denean. Majo ohartarazi gintuen Querejeta presidenteak bere diskurtsoan, pasadizo baten bidez: duela 2.000 urte Pirinioetan topo egin zuten erromatarrak eta euskaldunak, eta halaxe esan omen zion artzain euskaldunak erromatar lerdenari: “bi mila urte barru, zure hizkuntza handia (latina) desagertuta egongo da, eta nire hizkuntza txikia (euskara), aldiz, biziko da oraindik…”. Eta, halaxe gertatu. Adi, hortaz.

 Abel Irizar (EMUNeko lankidea)

Irakurtzen jarraitu...

Soziolinguistikan aditu diren EMUNeko lankideen artikuluei segida emanez, Txerra Rodriguezen “Tripetatik” artikuluaren ostean, Elias Zumalderen “Lekua euskararentzat” duzue irakurgai aste honetan.

emun-2-2013-025-copia

Jendarte gero eta globalizatuago honetan, aniztasuna nagusi den honetan, hizkuntza gutxitu bat normalizatzea ez da lan makala, ez horixe! Horregatik, orain arte euskararen erabilera normalizatzeko egindakoa sekulakoa da, asko da egiteko daukaguna, baina, iruditzen zait egindako bidea txalotzekoa dela. Txalotu animatzeko, indarrak batu eta aurrera egiteko.

Aurrera egite horretan nik elkarrekin lotura zuzena duten bi aldagai aipatu nahi ditut: batetik, euskarari espazio propioak eskaintzea, berak bakarrik beteko dituen espazioak, funtzioak; eta, bestetik, euskaraz gehiago sortzea, euskara sortze hizkuntza izatea.

Bi aldagai horiek lotuta daude, batak bestea dakar, baina biak dira landu eta bultzatu beharrekoak. Euskarak lurzoru propioa behar du elikatzeko, indartzeko, ez kamusteko. Izan ere, edozein eremu konpartitutan handiak txikia irensten du, eta euskarari ere hori gertatzen zaio alboan hizkuntza handiagoak dituenean. Lurzoru propioa eta hiztun aktiboak, euskaraz sortuko dutenak, dira elikagai onenak euskara normalizatzeko.

Euskara erabiltzeari balioa ematea da kontua, euskarak balio duela ikustea eta ikusaraztea. Jar ditzagun euskaraz sortzen horretarako gaitasuna eta gogoa dutenak. Euskaraz aritzeko gaitasuna aprobetxatu behar dugu, euskara erabiltzea legitimatzeko neurrietan sakonduz, euskara eroso eta gainkargarik gabe erabiltzeko baldintzak eraikiz.

Elias Zumalde (EMUNeko lankidea)

Irakurtzen jarraitu...