Patxi Saez Beloki soziolinguista eta Azpeitiko Udal Euskara Patronatuko zuzendaria da. Euskararen normalizazioaren gainean bere ikuspegia azaltzeko “Elefantea ikusi” izeneko artikulua argitaratu zuen pasa den udazkenean, eta hainbat adituren ekarpenak eta iritziak jaso zituen. Otsailaren 12an, Euskaltzaindiaren Sustapen Batzordeak gonbidatuta, Euskaltzaindiaren Bilboko egoitza nagusian hitzaldia eman zuen, eta hona ekarri ditugu Patxi Saezek hitzaldi hartan azaldutako hainbat ideia:

Patxi_Saez

Argazkia: uztarria

Motzean, diagnostikoa

  • Azkeneko 50 urteotan, euskararen normalizazioaren paradigma eskolan oinarritu dugu. Eskolak, dezakeena egin du: gazteen artean, batik bat, euskararen ezagutzaren unibertsalizazioa ekarri du. Ez, ordea, erabileraren nonahiko zabalkundea.
    • Gaur egun, EAEn, 20 urtetik beherakoen artean, %70 baino gehiago dira euskaldunak; eta, duela 30 urte, ez ziren %20ra iristen.
    • 30 urtetik beherako gazte euskaldunei dagokienez, hamarretik ia sei (%58) euskaldun berriak dira, alegia, bigarren hizkuntza euskara dute.
    • Baina erabilerak bere horretan jarraitzen du azken 15 urteotan (2011n euskararen kale erabilera %13,3koa zen).
  • Egia da erronketako bat erabileran dugula, baina ez nagusia. Inork gutxik erreparatu dio euskara etxean jaso duten euskaldunen kopurua ez dela mugitu azken 20 urteotan. Lehen hizkuntza erdara duten euskaldunek, ondorengo urteetan, etxeko hizkuntzaren transmisioan nola jokatuko duten funtsezkoa izango da hizkuntza indarberritzearen partidan euskarari xake materik gerta ez dakion.
  • Gainera, lehenengo erronka hori bigarrenarekin estu-estu lotuta dago: lehen hizkuntza euskara izateak lotura zuzena du euskaraz egiteko erraztasunarekin, eta batak zein besteak eragin handia du erabileran.
  • Elebidun gazteen artean, euskara gehiago ez erabiltzeko arrazoi nagusiak hauek dira: lehen hizkuntza erdara izatea, euskaraz jarduteko erraztasun urriagoa izatea, eta gehienak gune erdaldunetan bizitzea.
  • Ondorengo 20-30 urteetan euskararen estatusean eragin beharra dago euskara gizarteko bigarren hizkuntza izatetik lehen hizkuntza izatera igaro dadin, eta euskarak eta gaztelaniak gizartean estatus berbera izan dezaten.

Egoera irauli behar da, baina nola? Beharrezko eginez.

  • Iraultza zientifiko bat behar dugu, Txepetxek zionetik beharraren paradigmara.
  • Maslow jaunak ikasketa-prozesua lau urrats edo mailatan banatu zuen:
    • Ezgaitasun inkontzientea: ez dakigu eta, gainera, ez dakigu ez dakigula. Kontzientzia hartuz gero, 2.era…
    • Ezgaitasun kontzientea: ez dakigu baina badakigu ez dakigula. Ikasi eta trebatuz gero, 3.era…
    • Gaitasun kontzientea: badakigu eta, gainera, badakigu badakigula. Praktikaren bidez barneratuz eta automatizatuz gero, 4.era…
    • Gaitasun inkontzientea: badakigu baina ohartu gabe egiten dugu.
  • “Esan zidaten eta ahaztu egin nuen; ikusi nuen eta ulertu egin nuen; egin nuen eta ikasi egin nuen (Txinako Konfuzio)” edo “Egiten ikasi behar duguna, eginez ikasiko dugu (Aristoteles)” edo “Ikastea esperientzia izatea da, gainontzeko guztia informazioa izatea da (Einstein)”.
  • Hizkuntzaren erabileraren oinarrizko akuilua komunikaziorako beharra da. Komunikaziorako beharretik sortzen da hizkuntza bat ikasi eta erabiltzearen motibazioa, nahia edo borondatea. Motibazioa, nahia eta borondatea, hizkuntzaren erabileran, bigarren mailako eragileak dira. Lehen mailakoa, ezbairik gabe, komunikaziorako beharra dugu.
  • Euskaraz egin beste erremediorik ez duten egoerak sortu behar dira; izan ere, jende gehienak aldaketa egingo du ez motibazioagatik, ez kontzientziagatik, baizik eta daukaten giro sozialera egokitu behar duelako. Baina, nola sortu inertzia edo jokabide sozialak euskararen erabilera ezinbesteko bihurtzeko, arau sozial bihurtzeko?
  • Beharrezkoa ez dena desagertu egiten da. Darwinek ere hala frogatuta utzi zigun hautespen naturalaren teoriarekin. Non da beharrezko euskara? Gizarteko zein eremu funtzionaletan da ezinbesteko? Inon ere ez.
  • Euskaraz egin beharreko egoerak sortuta, eta ez bestela, etorriko da gaur egun gaztelaniaz edo frantsesez euskaraz baino erraztasun handiagoa duten euskaldun berrien jokabide egokitzailea, alde batetik, eta euskara etxekotzea, bestetik.

Erronkak

  • 1) Euskara etxetik kanpo ikasi dutenek euskara etxeko bihur dezaten, 2) erdaraz euskaraz baino erraztasun handiagoz moldatzen diren euskaldunak euskarazko jokabidea gailentzen den bizibidera ekarri behar ditugu eta 3) euskararen estatusean aldaketa ezinbesteko bat eragin behar dugu: euskara beharrezko bihurtzea, komunikaziorako beharrezko bihurtzea.

Beharra lan munduan

  • Gaur egungo gizartean bizitzako lehen 25 urteak lanera begirakoak ditugu. Haurtzaro, nerabezaro eta gaztaroan jasotako heziketa eta prestaketa oro lan munduari zuzenduak dira. Lanaren garrantzia soziala ukaezina da, toki bat ematen digu gizartean, eta baita gizarte maila bat ere.
  • Historiaurrean bezalaxe, gaur egun ere, lana taldeko jarduera da, jarduera soziala. Jarduera soziala den aldetik, gizon-emakumeen arteko elkarrekintza etengabea gertatzen da laneko eremuan eta harreman horiek eragin betea dute etxean, familian eta lagunartean. Estatistikoki, lantokia da bikote harreman gehien sortzen den esparrua, baita lagunarteko harreman askoren sorlekua ere. Ez alferrik, esna igarotzen ditugun ordu gehienak lanean igarotzen baititugu buruz buruko harremanetan, bilera, kafe hartze, bidaia, lan bazkari eta abarretan. Gaur egun, lan munduko harremanak pertsonen arteko harreman intimoenetarako eta hurbilekoenetarako zubi izaten dira.
  • Lan mundua euskalduntzeko dinamika eraginkorra abian jarriz gero, eragin betea izango luke etxetik hurbil dugun kafetegian eta tabernazuloan, janari dendan eta okindegian, kirol ariketak egiteko gimnasioan edo min hartutakoan hitzordua eskatuko dugun kirol medikuaren kontsultan. Izan ere, horietan guztietan lanpostuak daude, eta lantoki horietatik herritarrei zerbitzu zuzenak ematen zaizkie.
  • Beraz, euskarak gizartean garrantzia eta zentralitatea irabazteko giltza lan munduan dugu.
Irakurtzen jarraitu...

Lan-mundua euskalduntzearekin lotura zuzenik ez badu ere, ohikoa da EMUNen aholkularitza jasotzen duten erakundeetako eta enpresetako langileek euskarazko liburuak gomendatzeko eskatzea; maiz, etxeko txikienekin edo txikienek irakurtzeko.

Hori dela-eta interesgarria iruditu zaigu Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko Haur Liburu Mintegitik iritsi zaigun gida; mintegi horretan unibertsitateko irakasleek, eta Debagoieneko ikastetxeetako eta udal liburutegietako profesionalek parte hartzen dute, eta 2001 eta 2014 urteen artean argitaratutako 1.614 haur eta gazte literatura libururen irakurketa partekatua egin dute; eta, irakurketa horretatik oso gomendagarriak direnak gida honetan jaso dituzte. Gidaren sarreran adierazten denez, mintegiko kide direnak ere harrituta daude euskaraz zenbat liburu on ditugun ikusita; bitxikeri gisa, 1.614 liburu horietatik 686 jatorriz euskaraz argitaratuak dira.

Haur eta Gazte Literatura Irakur Gida 2001-2014-1

Iturria: http://www.mondragon.edu

Irakurtzen jarraitu...

Fagor Arrasateko (Markina) eta JMAko (Arrasate) langileei esan zieten ea euskararen erabilera areagotzeko Eusle metodoa probatu nahi zuten. Eusleak, beti euskaraz egingo zuten langileak izango ziren, gainerakoentzat ez zen derrigorra izango euskaraz aritzea. Bi hilabeteko esku-hartzeek emaitza onak izan dituzte. Argia aldizkarian artikulu bat argitaratu dute esperientzia horren gainean.

2493_37_01

Argazkian Markinako Fagor Arrasaten Eusle ekimenean parte hartu duten langileak

Nicolas Unanue Bizkaiko Markinako Fagor Arrasate enpresan Automatismoen Saileko langilea da eta eusle lanetarako aukeratu zuten. Bi hilabetez Saileko gainerako langile guztiei euskaraz egitea zen bere lana. Pozik dago Eusle metodoan parte hartu izanagatik: “Sistema oso erraza da, ez dauka sofistikaziorik”.

Artikulu osoa irakur daiteke hemen

Irakurtzen jarraitu...

Mondragon Assembly kooperatibak Aretxabaletan du bere egoitza, eta 100 langile inguru ditu bertan lanean; horrez gain, beste 150 langile inguru ditu Frantzia, Alemania, Mexiko, Txina eta Brasilgo plantetan. Bere jarduera zenbait produkturen muntaia automatizatzeko makinak ekoiztean datza eta, horretarako, bi negozio ditu: bata, eguzki energiarena; bestea, makina bereziena. Euskara Plana 1997. urtean jarri zen martxan, eta ia 20 urteko ibilbideak izan du ondo merezitako errekonozimendua, Urrezko Bikain Ziurtagiria lortu berri baitute. Arkaitz Mardarasi eskatu diogu euren esperientziaren berri emateko; Arkaitz –Atxondokoa eta athletizale amorratua izateaz gain– Mondragon Assemblyko Kontseilu Errektoreko lehendakaria eta makina berezien Ingeniaritzako arduraduna ere bada.

Irudia2

Urrezko Bikain ziurtagiria lortu duzue. Zerk bultzatu zintuzten aurkeztera?

Gure Euskara Planak ibilbide luzea egin du eta, horrelako sari batera aurkeztean, euskararen normalizaziorako bidean zein egoeran geunden jakin nahi genuen; hobetzekoak non dauden identifikatzeko eta aurrera jarraitzen laguntzeko, hain zuzen ere. Eta, gainera, saria lortu dugunez, harrotasun puntu bat ere eman digu; urteetan egindako lanari emandako saria izan da.

Espero al zenuten urrezko ziurtagiria lortzea?

Plan estrategikoan zilarra lortzea genuen helburu moduan. Baina, egia esan, Euskara Batzordeko kideei urrezkoa lortzeko erronka luzatu nien, posible zela uste bainuen; eta lortu dugu.

Ziurtagiria lortzeak (eta aurreko prozesuak) zertarako balio izan du eta zertarako balioko du?

Goian aipatu bezala, euskara normalizatzeko bidean zein ahulgune ditugun identifikatzeko, gauzak hobeto egiteko gogoa pizteko, motibatzeko eta euskaraz lan egitea posible dela sinesteko.

Mondragon Assembly-n lortu duzuen garapen-maila lortzeko, zure ustez zein izan da gakoa?

Pausoz pauso egindako lana izan da. Gakoa, nire ustez, daukagun euskararen ezagutza maila eta langileek euskararekiko duten jarrera dira. Enpresak duen tamainak ere eragiten du; tamaina polita da, denok elkar ezagutzen baitugu, eta, horrela, mezua helaraztea ere errazagoa da. Orain Euskara Batzordeko gidaritza daramaten Nagore Espillaren eta Leire Zubiaren lana ere goraipatzeko modukoa da.

Bikainen ebaluatzaileen arabera, zeintzuk dira zuen indarguneak?

1.- Enpresan euskarak duen lekuari dagokiona; euskara enpresaren kudeaketa planean txertatuta egotea, hain zuzen ere. Halaber, epe luzerako estrategia izatea, Euskara Batzordeak baliabide pertsonalak (euskara teknikaria…) eta materialak (urteko aurrekontua…) zehaztea, Euskara Batzordea enpresa osoko organo eta taldeetako ordezkariz osatuta egotea, eta abar.

2.- Lanpostuei dagozkien hizkuntza-eskakizunak zehaztuta izatea: langile berrien hautaketatik hasi, lanpostuetan leku aldatzeetara eta langileak bazkide izaterainoko guztian irizpideak zorrotz betetzen ditugu, hala dagokionari prestakuntza emanez eta jarraipena enpresaren Zuzendaritzatik eginez. Enpresako kudeatzailea bera da eredu, azken 4 urteak baitaramatza euskara lan-orduetatik kanpo ikasten.

3.- Eguneroko lanean, enpresako barne harremanetarako baliabide informatikoetatik hasi, komunikazio horizontal eta bertikala ia erabat euskaldunetik segi eta Euskal Herriko bezeroei harremana nahiz produktuak euskaraz eskaintzeaz gain, administrazioarekin eta bestelako kanpo harremanetan ere harremana euskaraz izaten saiatzen gara haiek ahal duten heinean.

Ba al duzue hobetzeko nabarmenik, gehiago eragin beharreko alderdirik, edo datozen urteetarako erronka berririk?

1.- Hornitzaileekin egiten dugun antzera, Eusko Jaurlaritzarekin, adibidez (eta nahi adina kanpoko bestelako erakundeekin ere) harremana euskaraz izan dadin bermatzea eska dezakegula adierazi digute.

2.- Euskararen egoeraren eta erabileraren neurketak gune guztietara zabaltzea zehaztea gomendatu digute, aurrez erabakitako epeetan jarraipen sistematikoa eginez.

3.- Oso erraz konpondu daitezkeen egoerak ere antzeman dituzte; hala nola, oraindik baditugu dokumentu batzuk euskaratzeke (eskaintza-orria, tailerreko nahiz bulegoetako hainbat errotulu…).

Nire iritziz, beti dago hobetzeko parada.

Lana euskalduntzeko planak zuri zer eman dizu eta zer kendu dizu?

Beharbada, Kontseilu Errektoreko lehendakari ere egin ninduen, jendeak gehiago ezagutzen zaituen heinean, beste ardura batzuk hartzera eramaten zaituelako. Azken lau urte hauek nolakoak izan diren kontuan izanda, ez dakit zein neurritan den hori horrela. Bestalde, gurea denari garrantzi gehiago emateko kontzientzia hartu ahal izan dut. Ez dugu behar beste denbora hartzen daukagunari benetan duen balio emateko; eta ez dut esaten euskararengatik bakarrik.

Demagun, euskara normalizatzeko beharrik ikusten ez duen beste kooperatiba bateko lehendakariarekin elkartu zarela, eta diskurtso honekin datorkizula; zer erantzungo zenioke?

  • “Euskara normalizatzea ez da errentagarria; ez dugu gehiago saltzen euskara erabiltzeagatik”

Nire ama hizkuntza euskara da, gaztelania kalean ikasi baitut eta nahiko ondo, nire iritziz. Euskara herrialde honetan hizkuntza ofiziala baldin bada, euskaraz lan egiteko eskubidea daukat. Gainera, ez al dago Mondragonen balioetan euskal kultura sustatzea? Zer da, ba, euskara? Nik, behintzat, gusturago egiten dut lan euskaraz.

  • “Mundu global baterantz goaz, enpresetan ingelesa izango da gero eta gehiago lan hizkuntza”

Egia da, baina nirea euskara da, eta kanpokoekin egin beharko dut ingelesez, ez etxekoekin. Norbaiti entzun nion Euskal Herrian bizi den erdaldun batek euskara erabiltzeko infinitu aukera gehiago dituela ingelesa erabiltzeko baino. Orduan, zergatik lehenesten du ingelesa? Ez dut ulertzen.

  • “Euskara erabili behar izateak, gauza batzuk itzultzea eta bikoiztea eskatzen du; gainkarga da, alegia”

Baieztapen horri buelta eman ahal zaio; pertsona jakin batzuek euskaraz ulertu ez izateak batzuei lana bikoizten digunez, pertsona horiek euskalduntzen egin behar dugu lan. Beraz, euskara planak ezinbestekoak dira.

  • “Ez dago zertan enpresetan euskara normalizatzen ibili beharrik. Belaunaldi berriek badakite euskaraz, eta modu naturalean normalizatuko dute euskara”

Aurreko batean nire adineko pertsona batekin egon nintzen gaztelaniaz hizketan; nik 37 urte ditut, eta erretiroa 70ekin hartu behar badugu, beste horrenbeste itxaron behar dugu? Ez dut uste.

  • Politikari ezagun batek esan zuen euskarak ez zuela balio esparru batzuetarako (zehatzagoak izanda, fisika nuklearraren gainean jarduteko)”

Zentzurik ez daukanari ez dago zertan erantzun.

Irakurtzen jarraitu...

Bikain kanpo ebaluazioak Eusko Jaurlaritzak antolatzen ditu Euskalit Bikaintasunerako Euskal Fundazioarekin lankidetzan, eta erakunde batean euskararen erabilera, presentzia eta kudeaketa neurtzera daude zuzenduak. Bikainek hiru garapen-maila edo ziurtagiri hartzen ditu bere baitan: oinarrizkoa (200 puntu gutxienez); tarteko maila edo zilarrezkoa (400 puntu gutxienez); eta goi maila edo urrezkoa (700 puntu gutxienez).

Aurtengo ziurtagiriak astelehenean, abenduak 21, banatu ziren Gasteizko Europa Jauregian, eta Iñigo Urkullu lehendakariaz gain, Hizkuntza Politika eta Kulturako sailburu Cristina Uriartek, Hizkuntza Politikarako sailburuorde Patxi Baztarrikak, eta CONFEBASKeko presidente Roberto Larrañagak ere parte hartu zuten.

2015_12_21_lhk_bikain_196

Argazkia: irekia

Ebaluazioa egiten, orotara, Bikain Ebaluatzaileen Klubeko 158 kide aritu zirela nabarmendu zen; bestalde, banatutako 65 ziurtagirietatik 41 urrezkoak izan ziren, 20 zilarrezkoak eta 4 oinarrizkoak. EMUNen zerbitzua eta aholkularitza jasotzen duten erakundeetatik, aurtengo edizioan ziurtagiria jaso dutenak honako hauek izan dira:

“Gure helburua da euskararen erabilerari aplikatutako kalitate-parametroek toki naturala topatzea gure enpresen eta erakundeen kudeaketan, ekoizpenean eta komunikazioan”, adierazi zuen Urkulluk. Berritzailea izan zen Bikain bere sorreran, eta aurrerantzean ere berritzaile izaten jarraituko du, Bikain berria eta berritua, enpresetara ez ezik, administrazio eta erakunde publikoetara ere zabalduko baita.

Bukatzeko, Bikain ziurtagiriak duen babesa azaltze aldera, gogora dezagun Bikain Ziurtagiriaren zuzendaritza organoan Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordea dela batzordeburu, eta EAEko enpresarien elkarteak (CONFEBASK, SEA, CEBEK eta ADEGI), Euskadiko Kooperatiben Konfederazioa, hiru foru aldundiak, Euskalit, Euskaltzaindia eta EUDEL biltzen direla bertan.

Iturria: irekia

Irakurtzen jarraitu...