Jarraian irakur dezakezue Abel Irizar lankidearen iritzi-artikulua; ULMAn antolatu berri duen “Bidegorriak euskararentzat” ekintzatik abiatuta eskaini digu Abelek bere hausnarketa.

emun-1-2013-117-copia

Pasa den ostiral iluntzean dozena erdi papertxo erori ziren zerutik Elgeta aldeko landetxe bateko zelaian. Bikote ingeles bat zegoen bertan, eguzkia hartzen, hamakan etzanda, eta harrituta gelditu ziren zerutik jausitako paperei erreparatuta. Euskaraz idatzitako galderak zeuden papertxoetan, eta ULMAko logotipoa zeukaten alboan. Landetxeko nagusiak ingelesera itzuli zien papertxoetan idatzita zegoena. Baina, ezin ulertu nolatan erori ziren paper zati haiek zerutik…

Pasa den ostiralean ‘Bidegorriak euskararentzat’ ekintza egin zen Oñatin, ULMAko euskara planeko Motibazio taldeak eta ULMA Fundazioak antolatuta. Euskarak bidegorriak behar dituela aldarrikatu zuten ehun eta berrogei lagun inguruk, hizkuntza txikien aldeko jarrera etikoa eta ekologikoa aldarrikatuz. Horretarako, 5 kilometroko ibilbidea egin zuten bizikleta gainean, bidegorrian zehar, eta 9 gunetan geldialdia egin zuen tropelak: geldialdi bakoitzean globo bat eztandarazten zuten, eta  globoak barruan zekarren galdera bat irakurtzen zioten ULMAko kooperatiba bakoitzeko presidenteari, eta presidente bakoitzak erantzun egiten zion galderari:

  • Zer da hizkuntza batek osasuntsu bizitzeko behar duena? Ahozkoan erabiltzea – erantzun zuen Arregik.
  • Zer da hizkuntza moderno batek behar duena gizarte moderno batean? Teknologia berrietan hizkuntza erabiltzea – erantzun zuen Medinak.
  • Zer da hizkuntza txiki batek bere nortasuna eraikitzen hasteko behar duena? Hiztunei euren hizkuntza eskubideak bermatzea – erantzun zuen Yarzak.
  • Zer da hizkuntza batek bere transmisiorako behar duena? Gero eta jende gehiagok jakitea – erantzun zuen Garciak.
  • Zer da hizkuntza batek prestigioa izateko behar duena? Idatzizko euskarri ofizial guztietan hizkuntza erabiltzea – erantzun zuen Diaz de Gereñuk.
  • Zer da hizkuntza batek estandarizatzeko behar duena? Hiztegiak egitea eta bertako hitzak errepikatzea – erantzun zuen Aramendik.
  • Zer da hizkuntza batek alai bizitzeko behar duena? Hiztunak motibatzea eta geure hizkuntzaren beharra sentiaraztea – erantzun zuen Querejetak.
  • Zer da hizkuntza batek autokonfiantza edukitzeko behar duena? Hiztunak elkartu, sormena landu eta euren hizkuntzan ondo pasatzea – erantzun zuen Idigorasek.
  • Zer da hizkuntza batek erakunde batean osasuntsu mantentzeko behar duena? Organoen babesa eta politikak sustatzea – erantzun zuen Garciak.

Presidenteek babesa eta inplikazioa adierazi zioten euskara normalizatzeko ULMAk daukan proiektuari. Sanchez Carrión ‘Txepetx’ soziolinguistak aipatzen du berebiziko garrantzia daukala boterea euskararen zerbitzura jartzeak euskararen normalizazioa lortu nahi bada. Eta, neurri handi batean, horixe lortu nahian ari gara enpresetako euskara planen bidez: enpresako erabakiak, normalizatu nahi den hizkuntzaren zerbitzura jarri nahian.

Argituko dizuet, bada, zeruko papertxoena: galdera horiek berak zituen ordezko bigarren globo-sorta bat zeraman Naroak bere bizikletan, eta haizeak globoak eraman zituen, galdera eta guzti. Troposfera gainditutakoan, eztanda egin eta Elgetako zelaian amaitu zuten papertxoek, ingeles hiztunen eskuetan.

Oraindik ere galderen erantzunak aurkitu ezinik dabil bikote ingelesa, ez baitute inoiz halako ariketarik egiteko premiarik eduki. Pozik eta seguru bizi dira ingeles hutsean. Baina, ez dakite ondo zer arrisku daukan hizkuntza handi batek asko zabaltzen denean. Majo ohartarazi gintuen Querejeta presidenteak bere diskurtsoan, pasadizo baten bidez: duela 2.000 urte Pirinioetan topo egin zuten erromatarrak eta euskaldunak, eta halaxe esan omen zion artzain euskaldunak erromatar lerdenari: “bi mila urte barru, zure hizkuntza handia (latina) desagertuta egongo da, eta nire hizkuntza txikia (euskara), aldiz, biziko da oraindik…”. Eta, halaxe gertatu. Adi, hortaz.

 Abel Irizar (EMUNeko lankidea)

Irakurtzen jarraitu...

Soziolinguistikan aditu diren EMUNeko lankideen artikuluei segida emanez, Txerra Rodriguezen “Tripetatik” artikuluaren ostean, Elias Zumalderen “Lekua euskararentzat” duzue irakurgai aste honetan.

emun-2-2013-025-copia

Jendarte gero eta globalizatuago honetan, aniztasuna nagusi den honetan, hizkuntza gutxitu bat normalizatzea ez da lan makala, ez horixe! Horregatik, orain arte euskararen erabilera normalizatzeko egindakoa sekulakoa da, asko da egiteko daukaguna, baina, iruditzen zait egindako bidea txalotzekoa dela. Txalotu animatzeko, indarrak batu eta aurrera egiteko.

Aurrera egite horretan nik elkarrekin lotura zuzena duten bi aldagai aipatu nahi ditut: batetik, euskarari espazio propioak eskaintzea, berak bakarrik beteko dituen espazioak, funtzioak; eta, bestetik, euskaraz gehiago sortzea, euskara sortze hizkuntza izatea.

Bi aldagai horiek lotuta daude, batak bestea dakar, baina biak dira landu eta bultzatu beharrekoak. Euskarak lurzoru propioa behar du elikatzeko, indartzeko, ez kamusteko. Izan ere, edozein eremu konpartitutan handiak txikia irensten du, eta euskarari ere hori gertatzen zaio alboan hizkuntza handiagoak dituenean. Lurzoru propioa eta hiztun aktiboak, euskaraz sortuko dutenak, dira elikagai onenak euskara normalizatzeko.

Euskara erabiltzeari balioa ematea da kontua, euskarak balio duela ikustea eta ikusaraztea. Jar ditzagun euskaraz sortzen horretarako gaitasuna eta gogoa dutenak. Euskaraz aritzeko gaitasuna aprobetxatu behar dugu, euskara erabiltzea legitimatzeko neurrietan sakonduz, euskara eroso eta gainkargarik gabe erabiltzeko baldintzak eraikiz.

Elias Zumalde (EMUNeko lankidea)

Irakurtzen jarraitu...

Uda aurretik 3 soziolinguistika hausnarketa-saio-bazkari egin genituen EMUNeko hainbat lankidek. Txoko banatan, mokadu eta mokadu artean, soziolinguistikaz aritu ginen, batzuetan gai-jartzaileak proposatutako gaiari tiraka, beste batzuetan libre, buruan bueltaka genituen ideiak, kezkak eta iritziak lankideekin partekatuz. Han aipatutakoetatik abiatuz, soziolinguistikan aditu diren 3 lankideri artikulu bana idaztea eskatu diegu. Jarraian irakur dezakezue lehena, Txerra Rodriguezek josi duena, hain zuzen ere.

txerra_rodriguez

Askotan galdetu diot neure buruari enpresetako Euskara Plana abiatzeko erabakia nondik irteten den. Hiru aukera bururatu zaizkit: tripetatik, bihotzetik edo onuratik.

Hala ere, erabakia nondik datorren baino, nora doan iruditzen zait garrantzitsuago. Eta hasieratik Zuzendaritzarekin adostu behar da zer aldaketa egiteko prest dauden. Era berean, arduradun teknikoari (hau da, euskara teknikariari) zer eskatuko zaion eta zer ez ere adostu behar du enpresak berak. Eta gutxien-gutxienik Zuzendaritzari eskatu behar zaio iraunkortasuna (hau da, euskara plana urte batzuetan iraungo duen agindua, agindu berbaren bi adieretan).

Eta arduradun teknikook zer? Guk ezin dugu gure ideologiaren arabera jokatu euskara plan batean. Guk komunitateak (enpresa eta langileak) esaten duena hartu behar dugu aintzat. Baina horrek ez du esan gura guk bide hori dagoenean onartu behar dugunik. Ez.

Guk azaldu behar diegu helburuak lortzeko hartu beharreko bidea zein izan daitekeen. Eta azaldu behar diegu ere eurek hartutako bidearekin eurek jarritako helburuetara heltzeko zer zailtasun edo eragozpen egongo diren.

Beste hitz batzuekin esanda, guk zintzo jokatu behar dugu, guk zorrotz jokatu behar dugu. Bide bakoitzak zer dakarren eta zer ez azaldu behar diegu, zintzo. Hala ere, ezin dugu ahaztu hau, zorionez, ez dela zientzia zehatza.

Txerra Rodriguez  (soziolinguista eta EMUNeko lankidea)

Irakurtzen jarraitu...

Pasa den abenduaren 5ean “Lekeitioko Euskeraren Jaialdia” izan zen Lekeition. Azken urteetan arduratuta dabiltza lekeitiarrak herritarren artean euskararen erabilera jaisten ari delako. Hori dela-eta, Iker Ajuriagerra EMUNeko lankideak eta Lekeitioko Udalak bideratuta, EIXU lantaldea sortu da Lekeition, herritarrez osatuta. Euren leloak argi lagatzen du zein den lantaldearen helburua: “EIXU bigarren berbia be euskeraz”. Hortaz, helburua zehaztuta, makinatxo bat dinamika sortu dituzte herrian, Iker EMUNeko kideak koordinatuta. Esaterako, herritarrengana ailegatzeko dokumental bat egin dute, hain zuzen, euskararen egoeraren erradiografia egin eta hausnarketarako gaiak plazaratuta.

Dokumental hori eman zuten jaialdian, zinema aretoa bete-beteta zegoela, 300 bat ikuslerekin.

Jaialdia borobiltzeko eta herritarrek izan ditzaketen kezkak erantzuteko, bi aditu soziolinguista gonbidatu zituzten galderei erantzuteko: Olatz Altuna, Soziolinguistika Klusterreko langilea, eta Iñaki Martinez de Luna, EHUko irakaslea. Baina ekitaldiaren sorpresa hortxe izan zen, galderak ez zizkieten egin ikusleek, hiru aktore ezagunek baizik (Miren Gojenola, Ana Elordi eta Mikel Laskurainek) eta ikusleak barrez lehertzen jarri zituzten, gaia zorrotz aztertzeko galderak egiten zituzten bitartean.

Amaitzeko, herriko 35-40 komertziori “EIXU ziurtagiria” banatu zitzaien, zerbitzua eta paisaia euskaraz lehentasunez izateagatik.

Horixe, hortaz, ekitaldi borobila eta atsegina, ikusleak indarberrituta ateratzea lortu zuena.

Eixu

Irakurtzen jarraitu...

KIDEn 2008an abiatu zuten Euskara Plana, eta oparoa izan da egin duen ibilbidea. Oparoa ez ezik, baita kasu aurreratua ere; hala aitortu zion Soziolinguistika Klusterrak 2012an. Lantalan-en aurretik ere aipatu izan ditugu KIDEko praktika onak; hizkuntza-politikaren gaineko artikulu honetan esate baterako. Oraingoan, langileen euskararekiko motibazioa nola lantzen duten azaltzeko eskatu diegu.Presentación1

KIDEn motibazioa ez dugu modu isolatuan eta inprobisatuan lantzen; planifikatuta eta ahalik eta modu integralenean egiten dugu bere lanketa.

A) Motibazioan eragiteko zuzeneko eta zeharkako pertsuasio bideak lantzen ditugu, biak baitira beharrezko eta elkarren osagarri.

a) Zuzeneko motibazioa: Joxpi Irastortzaren doktore-tesian oinarrituz, Erabilera Taldeak erabilera helburuen lanketarako ez ezik, hausnarketarako ere erabiltzen ditugu. Orain langileen gune naturalak baliatzen ditugu gero eta gehiago –Lankide Bilerak, kasu–, baina bitartekoak –hausnarketak– berdina izaten jarraitzen du.

b) Zeharkako motibazioa: lehiaketak, Euskararen Txokoa (ohar-taulan nahiz posta elektronikoz), Euskararen Eguna (KIDEn nahiz eskualde mailan), eta abar antolatzen ditugu.

Motibazio jardueretako edukiak aukeratzerakoan, berriz, bi irizpide hauek jarraitzen ditugu:

B) Momentuan esku-artean edo hizpide dituzten gertuko gaiekin lotura izatea, lanekoak izan daitezke edo bizitza arruntekoak; adibidez, kooperatiban bisioa lantzen ari garen une honetan, bisioa zer den edo Euskara Planaren bisioa zein izan beharko litzatekeen jarri dugu mahai gainean; edo, inguruko herrietako euskararen erabileraren edota ekimenen inguruan aritzen gara KIDEn antzeko egoerarik gertatzen den edo ez aztertzeko; edo, komunikabideetan euskararen inguruko berriren bat argitaratu baldin bada, lankideon artean partekatu dugu.

C) Neurketak egitea, eta neurketa horien emaitzak baliatzea; Pello Jauregik gomendatutakoari jarraiki, edozein esku-hartzeren aurretik eta ondoren neurketak egitea komeni da. Neurketa horien emaitzak motibazio jardueretan erabiliko ditugu datuak aztertu eta hausnarketa egiteko (Erabilera Taldeetan, adibidez). Jasotako informazioari arreta jarrita, eta aztertzeko edo gogoeta egiteko astia hartuz gero, eragina iraunkorragoa dela ikusi baitugu.

KIDEn, esaterako, urtean 3tan egiten ditugu isilpeko ahozko neurketak; eta, Euskararen Egunean, euskararen erabileraren marka hausteko erronka jaurtitzen diegu langileei, eta erronka lortu duten jakiteko egun horretan beste neurketa bat egiten dugu. Gero emaitzak aztertu eta konparatu egiten ditugu (erabilera, leialtasuna, hobekuntza…).

Beste adibide bat, 2 urtetik behin langileei egiten zaien erakunde kultura galdetegia da; galdetegi horretan 6 galdera Euskara Planari buruzkoak dira; 2009. urtetik galdera berberak egiten ditugu, horrela, urtez urtekoa konparatu eta bilakaerak aztertu ditugu.

Esan bezala, horiek guztiak langileak motibatzeko erabiltzen ditugu.

Lortutako emaitzek gure apustuaren egokitasuna berretsi dute, euskararen erabilera nabarmen handitu baita.

Bidaltzailea:  Urrate Etxaburu (KIDEko euskara teknikaria)

Irakurtzen jarraitu...