GARABIDE… hizkuntzei bidea egiten

Astelehena, 2018ko ekainaren 11a

Garabide Elkartea kooperazio era berria egiten duen Gobernuz Kanpoko Erakundea da. Zehazki, hizkuntza lankidetzaren alorrean munduko hizkuntza gutxituen biziberritze prozesuak bultzatzen ditu euskararen esperientziatik abiatuta.

Zergatik diogu lankidetza modu berri bat dela? Lankidetza klasikoan gailendu izan den “Zenbat diru dugu emateko?” galderari buelta pare bat eman eta “Zein esperientzia dugu elkartrukatzeko?” galdegiten hasi ginelako 2005ean Garabide martxan jarri zenean. Izan ere, hor baitago gakoa kooperazioa laguntza asistentziala izan ez dadin. Itaun berri honek lagunduak-laguntzaileak dinamika aldatzen du eta polo guztiak (dualitatetik haratago) jakintza eta bizipenen hartzaile eta emaile bilakatzen ditu; horrela doa sortzen berdinen arteko lankidetza harremana, duina eta aberasgarria. Gaur gaurkoz, 10 hizkuntza komunitaterekin gabiltza elkarlanean, nagusiki Hego eta Ertamerikan.

Hona hemen GARABIDEren egoera eta jarduna modu laburrean azaltzeko 2017ko memorian jasotako hainbat datu:

·         Bulego teknikoan 6 pertsona aritu dira.

·         Entitate babesleak –diru-ekarpena egiten dutenak-: 23 dira, entitate publiko zein pribatuak, gehien-gehienak udalak.

·         Entitate laguntzaileak –diruz bestelako ekarpena egiten dutenak-: 38 dira, tartean EMUN.

·         Kanpo komunikazioari buruz, 59 komunikabidetan 95 agerpen izan ditu.

·         Lehen aldiz antolatutako “Ikastaldi Trinkoa”: 9 hizkuntza komunitateko 12 lider izan dira Euskal Herrian hizkuntza biziberritzeko estrategiei buruzko hilabete bateko ikastaroa egiten.

·         Formazioaz haratago, GARABIDEk  2017an 7 “Bidaide” edo hizkuntza-lankidetza proiektu landu ditu: Ekuador, Guatemala, Mexiko (2), Polonia eta Txilen. Kasu batzuetan zuzenean egin da GARABIDEtik eta, beste batzuetan, euskalgintzako eragileen eta hegoko erakundeen arteko zubigintza lanetan aritu da, erakundearen lankidetza filosofiari jarraiki.

GARABIDEren erronkak antolaketari zein jarduerari dagozkionak dira. Antolaketari dagokionez  4 lan-talde jarri dira indarrean eta indartu nahi dira: ikastaroak eta aholkularitza, komunikazioa,  ikerketa eta nazioartea eta Euskal Herriko ekintzak. Eta Kontseilu Nagusia organoa sortu da, guztira 15 kidek osatzen dute taldea, horietatik bat EMUNeko ordezkaria.

Jarduerari dagozkion erronka nagusiak bi dira: lehen aldiz Euskal Herritik kanpo antolatzen ari garen formazio ikastaro trinkoak: Kolonbiako Caucan eta Mexikoko Yucatan-en batetik, eta, bestetik, EMUNekin elkarlanean, Mexikoko Pueblako TOSEPAN kooperatiba taldean garatzen ari garen hizkuntza plan orokorra.

Laburbilduz, hori da eta hori egiten du GARABIDEk. Gaiak interesatu bazaitu, irakurle, informazio gehiago eskura dezakezu gure webgunean dagoen 2017ko memorian eta, urtean 3-4 aldiz argitaratzen den buletinera harpidetu zaitezke debalde.

Garabide Elkartea

ULMAn euskara kudeatzeko politika orokorrak zehaztu ditugu, 100 langiletik gorako parte-hartze prozesuan

Asteazkena, 2018ko ekainaren 6a

Raul Garcia, ULMA Taldeko lehendakaria

ULMAn euskara kudeatzeko politika orokorrak zehazteko, lehenik eta behin atzera begiratu dugu, ULMAko Euskara Planek 14 urteko ibilbidean egindakoa baloratzeko. Izan ere, zenbaitetan sentitu dezakegu aurrerapausorik ez dugula ematen, baina, egungo argazkia eta hasierakoa konparatuz gero, balorazio ona egiten dugu oro har. Lan asko egin da, pertsona askok parte hartu du eraikitze eta eraldatze prozesu honetan eta lorpen garrantzitsuak ere aitortzen ditugu.

ULMAko kooperatibetan egun daukagun euskararekiko giroak ez du zerikusirik orain dela urte batzuk zegoenarekin. Euskara, poliki-poliki, barneratzen joan gara, eta horrek harrotasuna eta poza sortzen du gugan. Aldi berean, aurrerapauso horiek ematea ez da erraza izan, oztopo eta erresistentzia faktore asko egon direlako, eta honek zenbaitetan nekea sorrarazi izan du.

Gainera, bidea luzea dela ere aitortzen dugu. Obra hau bukatzeke dago, oraindik asko falta zaigu, eta politikak zehazteko egin berri dugun lanketa honek eraikin horri bultzada indartsua emateko balioko duelakoan gaude.

ULMA Taldearen berezko araudian aipatzen da euskal kultura eta hizkuntza babestu eta bultzatu egin behar ditugula, baina bakarrik horrekin ez dira bermatzen gure nahiak. ULMAn, gai sozialak eta eguneroko lanekin lotutako gaiak Talde bezala arautu eta landu egiten dira, eta hori da euskararekin ere egin nahi duguna, eta horretarako zehaztu ditugu Euskara kudeatzeko politika orokorrak. Horrekin, euskararen kudeaketak indarra eta homogeneotasuna lortuko du ULMAn. Era berean, gure kolektiboari eta gizarteari begira, talde izaera eta hizkuntzarekiko konpromisoa ere indartuko ditugu.

Euskal Herriko egoitzetan euskaraz lan egitea da gure helburua. Beste hizkuntza batzuk ere erabili eta kudeatu behar ditugu, noski, baina euskara erdian jarri nahi dugu. Badakigu bide luzea dela, eta horregatik esaten dugu progresiboki landu behar dugula. Hori bai, era proaktiboan, hau da, aurrerapausoak egiteko planak martxan jarriz eta beraien jarraipena eginez, etengabe. Hau guztia ez dugu gure lau hormen artean bakarrik egin nahi. Gure bezero eta hornitzaileei begira eta oro har gizarteari begira ere eredu eta eragile izan nahi dugu, euskararen garapen iraunkorrari gure ekarpena eginez.

ULMAko 8 kooperatibetako Batzar Nagusietan eman dugu hizkuntza politikaren berri, prozesuan parte hartu duten pertsonekin egindako bideo hau jarriz:

Euskararen normalizazio prozesuari dagokionez, gure kolektiboan landu eta lortu nahi ditugun jarrerak balio hauen isla izango dira:

– Erantzukidetasuna: denona delako euskara normalizatzeko erantzukizuna. Organoek eta batzordeek arauak, kudeaketa sistemak eta baliabideak jarriko dituzte eta eredu izango dira eta pertsona bakoitzak bere esku dagoena egiteko erantzukizuna dauka.

– Proaktibotasuna, etengabe aurrerantz tira egin nahi dugulako, planak eta ekintzak proposatuz, orain daukagun sugar hori itzali ez dadin.

– Positibotasuna: denok konbentzituta baldin bagaude, arlo sozialean zein exekutiboan, eta iparra garbi baldin badaukagu, baikortasuna, konfiantza eta barne kohesioa hobetzeko ere balio izango du arlo honetan egiten dugunak.

– Parte-hartzea: gure izaerarekin bat doalako, euskararen garapenerako denon ekarpena behar dugulako.

Politika orokorrak adostu eta zehazteko prozesuan ULMAko 100 langilek hartu dute parte. Lantalde nagusian, Taldeko Kooperatiba bakoitzeko lehendakariak eta euskara koordinatzaileak hartu dute parte. Horretaz gain, ULMA Taldeko zuzendari nagusia ere izan da lantalde horretako kidea, bere bitartez alderdi exekutiboaren partaidetza bermatzeko. Hau oso gauza positibo eta eraikitzailea izan da, lantalde honek egindako proposamenak nolabait exekutiboaren lehenengo oniritzia baitzeukan. Taldeko Motibazio Taldeak eta baita Euskarazko IKTen Batzordeak ere egin dute beraien ekarpena, bakoitzak bere ikuspegitik, eta ULMAko kooperatibetako Euskara Batzordeekin ere egin da prozesua.

Behin prozesua bukatuta, ULMAko Euskara Planen logotipoa eta lema sortu ditugu. Hitz nagusi bezala “haritza” hartzen dugu. “Hartu” eta “hitza” hitzekin jokoa egin dugu horretarako. Haritza zuhaitz indartsua da, eta horrelakoa nahi dugu izatea euskararen presentzia ULMAn: indartsua, sendoa eta ondo errotua. Haritzaren hostoek komikietako elkarrizketak irudikatzen dituzte, eta hosto bakoitzak ULMAko kooperatiba baten kolorea dauka. Horretaz gain, “ULMAn har ezazu hitza” esaten dugunean, parte hartzea sustatu eta eskatzen ari gara.

Prozesuaren eta emaitzaren balorazio positiboa egiten dugu ULMAn. Prozesua bera aberasgarria izan da. Batetik, parte-hartzaileok geneuzkan ideiak eta egonezinak antolatzeko balio izan duelako. Bestetik, Talde osoarentzat marko orokor berri bat diseinatzeko prozesuan, gure arteko kohesioa hobetu delako eta pertsona bakoitzaren euskararekiko atxikimenduari ere bultzada polita eman diogulako. Horretaz gain, ULMA Taldeko zuzendari nagusiaren parte-hartzea argi eta garbi lanketa honen arrakastarako gakoetako bat izan dela esan dezakegu.

Raul Garcia (ULMA Taldeko lehendakaria)

Lanean hizkuntza gutxituak biziberritzeko lehen planak Euskal Herritik kanpora

Astelehena, 2018ko maiatzaren 21a

Tosepan eta Garabide aspalditxotik dabiltza elkarlanean eta Emunengana jo zuten Tosepaneko kooperatibetan nahuatl hizkuntza biziberritzeko planak egin nahi zituztelako. Hori dela eta, Emuneko Txerra Rodriguez aholkularia eta Garabideko Juan Luis Arexolaleiba hiru aste egon dira Mexikon, Cuetzalanen.

Hiru aste horietan lau hizkuntza plan diseinatu ditugu. Horietatik hiru plan intentsiboagoak dira eta laugarrena kooperatiba talde osoan eragina izan duen plan orokorra izan da. Azken honek kooperatiba guztietan aplikatzeko moduko oinarrizko printzipio batzuk ezartzen ditu.

Lau plan hauek 2018 eta 2019rako diseinatu dira. Izan ere, plan hauek esperimentuak dira, proba pilotuak. Lehendabiziko aldiz probatuko da Euskal Herrian landutako metodologia gurea ez den beste herriren batean. Metodologia apur bat moldatu dugu, baina nahi dugu testatu, probatu eta ikusi zer emaitza eta zer hutsune izan duen.

Hortaz, plan pilotu horiek testatu ostean, helburua da metodologia prototipatu bat egin eta hurrengo urteetan progresiboki taldeko beste kooperatiba guztietan aplikatzea eta martxan jartzea tankera honetako planak.

Beste bi lan ere egin ditugu Ameriketan. Batetik, plan hauek gidatuko dituen pertsona zelanbait gaitu dugu. Berari formazio pilulak eman dizkiogu eta bi urte hauetan jarraipena eta laguntza eman diogu Euskal Herritik. Bestetik, talde motorra eratu dugu. Talde honek Tosepan barruan hizkuntzaren biziberritzeko proiektu guztiak (planez gain, irratia, murgiltze ereduko eskola eta corpusa batzea) koordinatuko ditu eta, etorkizunean, proiektu berriak jarriko ditu martxan.

Hainbat gauza ikasi dugu han. Interesgarria da beti gure esperientzia destilatzea, interesgarria da beti hemen erabat barneratuta ditugun egiteko moduak beste nonbaiten probatzea, interesgarria da beti egiten duguntxoa beste lurralde bateko errealitatera moldatzea. Horrek gauzek beti dakarte zer ikasia eta, kasu honetan ere, horrela izan da.

Tira, hau laburpen bat baino ez da. Txerrak zein Juan Luisek egindako kroniketan beste hainbat gai jorratzen dira. Eta gonbidatu nahi zaituztegu horiek guztiak irakurtzera.

Txerra Rodriguez (Emuneko kidea)

Fagor Elektronika arnasguneak sortzen eta indartzen

Asteazkena, 2018ko maiatzaren 2a

Azken garaian “arnasgune” hitza asko entzuteaz gain, euskarari eusteko ezinbesteko guneak direla ere aipatu izan da. Arnasguneak herriak edota eskualdeak izan daitezke, baina baita bestelako gune batzuk ere; adibidez, lantegi bat edota lantegi bateko gune txikiago bat. Eta zalantzarik gabe, nire ustez euskararen normalizazioan aurrera egiteko ezinbestekoak dira. Horren harira, Fagor Elektronikako esperientzia konpartitu nahi dut zuekin.

Fagor Elektronikak, Emunen eskutik,urteak daramatza euskara normalizatzeko ahaleginetan. Aurrerapenak egin ditugula ezin da ukatu, nabarmenak direlako, baina, hala eta guztiz ere, sakon-sakonean galdera bat datorkigu behin eta berriz: zer egin dezakegu atzerapausorik ez egiteko? Erantzuna ez da erraza, baina bide onetik goazela uste dut. Fagor Taldeko lan ildoetariko batek arnasguneak bultzatu behar direla esaten du eta horretan ari gara.

Iaz lantegiko 5 gune izendatu genituen arnasgune. Euskara hutsean funtzionatzen dute. Gune horietako kideen arteko hartu-emana euskaraz da ahoz zein idatziz eta harreman informaletan zein bileretan. Eta printzipioz gune edo sail horietara ezingo da sartu lanera euskara normaltasunez erabiltzeko prest ez dagoen inor.

Jakina, horrek ez du esan nahi beste gune batzuetan euskara ez dela erabiltzen. Baina, gune bat arnasgune izendatzeak gune hori ahaldundu egiten du eta aurrera begira babestu. Era berean, erabaki horrekin norabide bat eta mezu garbi bat ari gara bidaltzen: borondate irmoa dugu euskarak bere lekua har dezan.

Iaz, Elektronikako sailkako edota gunekako analisia egin ostean, langileen %10 arnasguneetan aritzeko moduan zeudela ikusi genuen. Abiapuntua hori izanda, plan estrategikoan urtero gune horietan % 4 gehiagok lan egitea aurreikusi genuen. Urtebeteko ibilbidea egin ondoren, uste dugu langa hori gainditu eta aurten arnasguneetan lan egingo duten langileak %19 izatera ere heldu gaitezkeela. Arnasgune bilakatzeko prozesua lasai egin behar dugu, baina ditugun aukera guztiak aprobetxatuta.

Bestalde, arnasguneak sortu eta hedatzeko prozesu honi jarraipena egiteko modua ere finkatu dugu: urtean hiru bilera labur egingo ditugu arnasguneetako kideekin ondo egindakoak, arazoak, zailtasunak eta abar detektatzeko, eta, behar izanez gero, aholkua eta laguntza eskaintzeko.

Horretan gabiltza, ondo ari garelakoan gaude eta ez dugu amorerik emango.

Enrike Letona (Emuneko kidea)

Auzo txiroetan inon baino oztopo gehiago euskaraz hezteko. Nola liteke?

Ostirala, 2018ko apirilaren 13a

Otxarkoaga eta Txurdinagako EISEko hezitzailea den Izaskun de la Ruari elkarrizketa

EISEko gizarte hezitzaileak argazkian. Eskuinean Izaskun de la Rua

·  Zein lan egiten duzue EISEn (Equipo de Intervención Socioeducativa)?

Otxarkoagan eta Txurdinagan bizi diren adingabe eta familiak artatzeko helburua duen prebentziozko hezkuntza-programa da gurea. Egoera zaurgarrian edo babesik gabe geratzeko arrisku arinean dauden familiak hezitzaileokin harremanetan jartzen ditu.

Gizarte Zerbitzuek komunitateko gainerako baliabideekin koordinatuta egiten dugu lan (ikastetxeak, osasun-zentroak, e.a.).

·  Zer esan ohi dizu guraso batek euskarari buruzko aipamena egiten diozuenean?

Aukera gutxi daukagu euskarari buruz hitz egiteko. Euren seme-alabekin euskaraz egiten dugunean harro sumatzen ditugu gurasoak. Haurrak euskaraz berba egiten entzutean, poztu egiten dira. Otxarkoagako auzoan, eta familia batzuekin bereziki, euskara bazterkeriarako beste eragileetako bat da, eta egoera horrekin apurtu behar daukagu.

·  Eta zuen zerbitzuan dabiltzan haur edo nerabeek zein harreman dute euskararekin?

Euskara ez da euren etxeko hizkuntza, beraz, gai pertsonaletan sakontzen dugunean erraztasun handiagoa daukate gaztelaniaz berba egiteko.

Gehienentzako euskara eskola hizkuntza baino ez da, eta eskolarekiko daukaten harremana oso ona ez denez, ba atera kontuak! Gainera, eskolarekiko harremana hobetzen da formakuntza profesionalera joaten direnean, eta auzoko formakuntza profesionaleko zentroak gaztelaniaz dira. Ondorioz, sarritan behartutako harremana dela esango nuke.

·  Eta zuek, hezitzaileek, nola bizi duzue euskararen gaia?

Azkeneko urteetan, jarrera aldaketa handia bizi ahal izan dugu lantaldean. Hezitzaileak jabetuta gaude euskara gure eskuhartzea hobetzeko eta gizarteratze helburuak lortzeko bidea dela.

·  Zer egiten ari zarete zuen zerbitzuan euskarari leku egiteko?

Lehenengo eta behin, prestakuntza, langileen euskara maila indartzeko eta beldurrak astintzeko.

Eta hortik aurrera, euskara gure egunerokotasunean sartzen ari gara: hezkuntza zentroekiko harremana pixkanaka euskalduntzen ari gara, zenbait ekintza euskara hutsean egiten ditugu, gure arteko harremanak euskalduntzen ari gara. 

Komunitate mailan, auzoan, euskara lantalde bat sortu dugu Gizarte eta Hezkuntza Mahaiaren barnean, eta parte hartzen dugun ekintzetan euskarari leku egitearen konpromisoa hartu dugu.

·  Zer eskatuko zenieke Otxarkoagako euskaldunei?

Otxarkoagako euskaldunak mugitzen hasi dira eta ideia politak dauzkate. Hala ere, kalean ia ez da euskararik entzuten, eta auzoan bertan dauden hezkuntza zentroak A eredukoak dira. Hezkuntza Sailak (eta instituzioak, orokorrean) zentro hauetan baliabideak handitu beharko lituzkete. Kontraesana da, Otxarkoagan beste auzo gehienetan baino arazo gehiago daude eta euskaraz ikasteko aukera gutxiago eskaintzen ditu administrazioak. Hemen ez dago euskara ikasteko gurasoentzako eskaintzarik eta eskola A ereduan da, juxtu inonn baino behar handiagoa dagoen auzoa izanda. Ez du zentzurik, politika honekin auzotarren bazterkeria areagotzen gabiltza, ez zaielako euskara ikasteko aukerarik eskaintzen. 

Txurdinagako egoera ezberdina da, eskolak D ereduan izanda ere,  hemen ere euskara ez da kalean entzuten. Baina, Txurdinagako gizartearen gehiengoa ijitoa eta txiroa ez denez, erakundeek daukaten jarrera oso ezberdina da.

Euskarak ekonomiarekin zerikusi handia dauka, auzo txiroetan ez da euskara ikasteko aukera ematen eta besteetan bai. Euskararekiko sentsibilitate eta egoera ezin da familien gain jarri, familiek euskaraz ikasteko eskaintzen zaizkien baliabideak urriak direnean. Baliabide ezak areagotzen du familien eta auzotarren bazterkeria eta horrekin apurtu beharra dago.

 

Amaia Balda (Emuneko kidea)