Lanean hizkuntza gutxituak biziberritzeko lehen planak Euskal Herritik kanpora

Astelehena, 2018ko maiatzaren 21a

Tosepan eta Garabide aspalditxotik dabiltza elkarlanean eta Emunengana jo zuten Tosepaneko kooperatibetan nahuatl hizkuntza biziberritzeko planak egin nahi zituztelako. Hori dela eta, Emuneko Txerra Rodriguez aholkularia eta Garabideko Juan Luis Arexolaleiba hiru aste egon dira Mexikon, Cuetzalanen.

Hiru aste horietan lau hizkuntza plan diseinatu ditugu. Horietatik hiru plan intentsiboagoak dira eta laugarrena kooperatiba talde osoan eragina izan duen plan orokorra izan da. Azken honek kooperatiba guztietan aplikatzeko moduko oinarrizko printzipio batzuk ezartzen ditu.

Lau plan hauek 2018 eta 2019rako diseinatu dira. Izan ere, plan hauek esperimentuak dira, proba pilotuak. Lehendabiziko aldiz probatuko da Euskal Herrian landutako metodologia gurea ez den beste herriren batean. Metodologia apur bat moldatu dugu, baina nahi dugu testatu, probatu eta ikusi zer emaitza eta zer hutsune izan duen.

Hortaz, plan pilotu horiek testatu ostean, helburua da metodologia prototipatu bat egin eta hurrengo urteetan progresiboki taldeko beste kooperatiba guztietan aplikatzea eta martxan jartzea tankera honetako planak.

Beste bi lan ere egin ditugu Ameriketan. Batetik, plan hauek gidatuko dituen pertsona zelanbait gaitu dugu. Berari formazio pilulak eman dizkiogu eta bi urte hauetan jarraipena eta laguntza eman diogu Euskal Herritik. Bestetik, talde motorra eratu dugu. Talde honek Tosepan barruan hizkuntzaren biziberritzeko proiektu guztiak (planez gain, irratia, murgiltze ereduko eskola eta corpusa batzea) koordinatuko ditu eta, etorkizunean, proiektu berriak jarriko ditu martxan.

Hainbat gauza ikasi dugu han. Interesgarria da beti gure esperientzia destilatzea, interesgarria da beti hemen erabat barneratuta ditugun egiteko moduak beste nonbaiten probatzea, interesgarria da beti egiten duguntxoa beste lurralde bateko errealitatera moldatzea. Horrek gauzek beti dakarte zer ikasia eta, kasu honetan ere, horrela izan da.

Tira, hau laburpen bat baino ez da. Txerrak zein Juan Luisek egindako kroniketan beste hainbat gai jorratzen dira. Eta gonbidatu nahi zaituztegu horiek guztiak irakurtzera.

Txerra Rodriguez (Emuneko kidea)

Fagor Elektronika arnasguneak sortzen eta indartzen

Asteazkena, 2018ko maiatzaren 2a

Azken garaian “arnasgune” hitza asko entzuteaz gain, euskarari eusteko ezinbesteko guneak direla ere aipatu izan da. Arnasguneak herriak edota eskualdeak izan daitezke, baina baita bestelako gune batzuk ere; adibidez, lantegi bat edota lantegi bateko gune txikiago bat. Eta zalantzarik gabe, nire ustez euskararen normalizazioan aurrera egiteko ezinbestekoak dira. Horren harira, Fagor Elektronikako esperientzia konpartitu nahi dut zuekin.

Fagor Elektronikak, Emunen eskutik,urteak daramatza euskara normalizatzeko ahaleginetan. Aurrerapenak egin ditugula ezin da ukatu, nabarmenak direlako, baina, hala eta guztiz ere, sakon-sakonean galdera bat datorkigu behin eta berriz: zer egin dezakegu atzerapausorik ez egiteko? Erantzuna ez da erraza, baina bide onetik goazela uste dut. Fagor Taldeko lan ildoetariko batek arnasguneak bultzatu behar direla esaten du eta horretan ari gara.

Iaz lantegiko 5 gune izendatu genituen arnasgune. Euskara hutsean funtzionatzen dute. Gune horietako kideen arteko hartu-emana euskaraz da ahoz zein idatziz eta harreman informaletan zein bileretan. Eta printzipioz gune edo sail horietara ezingo da sartu lanera euskara normaltasunez erabiltzeko prest ez dagoen inor.

Jakina, horrek ez du esan nahi beste gune batzuetan euskara ez dela erabiltzen. Baina, gune bat arnasgune izendatzeak gune hori ahaldundu egiten du eta aurrera begira babestu. Era berean, erabaki horrekin norabide bat eta mezu garbi bat ari gara bidaltzen: borondate irmoa dugu euskarak bere lekua har dezan.

Iaz, Elektronikako sailkako edota gunekako analisia egin ostean, langileen %10 arnasguneetan aritzeko moduan zeudela ikusi genuen. Abiapuntua hori izanda, plan estrategikoan urtero gune horietan % 4 gehiagok lan egitea aurreikusi genuen. Urtebeteko ibilbidea egin ondoren, uste dugu langa hori gainditu eta aurten arnasguneetan lan egingo duten langileak %19 izatera ere heldu gaitezkeela. Arnasgune bilakatzeko prozesua lasai egin behar dugu, baina ditugun aukera guztiak aprobetxatuta.

Bestalde, arnasguneak sortu eta hedatzeko prozesu honi jarraipena egiteko modua ere finkatu dugu: urtean hiru bilera labur egingo ditugu arnasguneetako kideekin ondo egindakoak, arazoak, zailtasunak eta abar detektatzeko, eta, behar izanez gero, aholkua eta laguntza eskaintzeko.

Horretan gabiltza, ondo ari garelakoan gaude eta ez dugu amorerik emango.

Enrike Letona (Emuneko kidea)

Auzo txiroetan inon baino oztopo gehiago euskaraz hezteko. Nola liteke?

Ostirala, 2018ko apirilaren 13a

Otxarkoaga eta Txurdinagako EISEko hezitzailea den Izaskun de la Ruari elkarrizketa

EISEko gizarte hezitzaileak argazkian. Eskuinean Izaskun de la Rua

·  Zein lan egiten duzue EISEn (Equipo de Intervención Socioeducativa)?

Otxarkoagan eta Txurdinagan bizi diren adingabe eta familiak artatzeko helburua duen prebentziozko hezkuntza-programa da gurea. Egoera zaurgarrian edo babesik gabe geratzeko arrisku arinean dauden familiak hezitzaileokin harremanetan jartzen ditu.

Gizarte Zerbitzuek komunitateko gainerako baliabideekin koordinatuta egiten dugu lan (ikastetxeak, osasun-zentroak, e.a.).

·  Zer esan ohi dizu guraso batek euskarari buruzko aipamena egiten diozuenean?

Aukera gutxi daukagu euskarari buruz hitz egiteko. Euren seme-alabekin euskaraz egiten dugunean harro sumatzen ditugu gurasoak. Haurrak euskaraz berba egiten entzutean, poztu egiten dira. Otxarkoagako auzoan, eta familia batzuekin bereziki, euskara bazterkeriarako beste eragileetako bat da, eta egoera horrekin apurtu behar daukagu.

·  Eta zuen zerbitzuan dabiltzan haur edo nerabeek zein harreman dute euskararekin?

Euskara ez da euren etxeko hizkuntza, beraz, gai pertsonaletan sakontzen dugunean erraztasun handiagoa daukate gaztelaniaz berba egiteko.

Gehienentzako euskara eskola hizkuntza baino ez da, eta eskolarekiko daukaten harremana oso ona ez denez, ba atera kontuak! Gainera, eskolarekiko harremana hobetzen da formakuntza profesionalera joaten direnean, eta auzoko formakuntza profesionaleko zentroak gaztelaniaz dira. Ondorioz, sarritan behartutako harremana dela esango nuke.

·  Eta zuek, hezitzaileek, nola bizi duzue euskararen gaia?

Azkeneko urteetan, jarrera aldaketa handia bizi ahal izan dugu lantaldean. Hezitzaileak jabetuta gaude euskara gure eskuhartzea hobetzeko eta gizarteratze helburuak lortzeko bidea dela.

·  Zer egiten ari zarete zuen zerbitzuan euskarari leku egiteko?

Lehenengo eta behin, prestakuntza, langileen euskara maila indartzeko eta beldurrak astintzeko.

Eta hortik aurrera, euskara gure egunerokotasunean sartzen ari gara: hezkuntza zentroekiko harremana pixkanaka euskalduntzen ari gara, zenbait ekintza euskara hutsean egiten ditugu, gure arteko harremanak euskalduntzen ari gara. 

Komunitate mailan, auzoan, euskara lantalde bat sortu dugu Gizarte eta Hezkuntza Mahaiaren barnean, eta parte hartzen dugun ekintzetan euskarari leku egitearen konpromisoa hartu dugu.

·  Zer eskatuko zenieke Otxarkoagako euskaldunei?

Otxarkoagako euskaldunak mugitzen hasi dira eta ideia politak dauzkate. Hala ere, kalean ia ez da euskararik entzuten, eta auzoan bertan dauden hezkuntza zentroak A eredukoak dira. Hezkuntza Sailak (eta instituzioak, orokorrean) zentro hauetan baliabideak handitu beharko lituzkete. Kontraesana da, Otxarkoagan beste auzo gehienetan baino arazo gehiago daude eta euskaraz ikasteko aukera gutxiago eskaintzen ditu administrazioak. Hemen ez dago euskara ikasteko gurasoentzako eskaintzarik eta eskola A ereduan da, juxtu inonn baino behar handiagoa dagoen auzoa izanda. Ez du zentzurik, politika honekin auzotarren bazterkeria areagotzen gabiltza, ez zaielako euskara ikasteko aukerarik eskaintzen. 

Txurdinagako egoera ezberdina da, eskolak D ereduan izanda ere,  hemen ere euskara ez da kalean entzuten. Baina, Txurdinagako gizartearen gehiengoa ijitoa eta txiroa ez denez, erakundeek daukaten jarrera oso ezberdina da.

Euskarak ekonomiarekin zerikusi handia dauka, auzo txiroetan ez da euskara ikasteko aukera ematen eta besteetan bai. Euskararekiko sentsibilitate eta egoera ezin da familien gain jarri, familiek euskaraz ikasteko eskaintzen zaizkien baliabideak urriak direnean. Baliabide ezak areagotzen du familien eta auzotarren bazterkeria eta horrekin apurtu beharra dago.

 

Amaia Balda (Emuneko kidea)

MONDRAGONen 2018ko euskararen gestio plan korporatiboa

Osteguna, 2018ko martxoaren 22a

MONDRAGON korporazioko euskararen mahai teknikoak zehaztu ditu aurtengo zereginak. Plan estrategikoaren misioa oinarri –proaktiboki aurrera egitea hizkuntzaren normalizazioan–, hiru erronka hauei helduko die MONDRAGONek: jarraibide esparruan sakontzea eta hedatzea, ezagutza partekatzea eta baliabideak kudeatzea.

  • ENOrekiko autoebaluazioa eskatzea kooperatibei
  • Normalizazio egoerara iristeko bideak edota estrategiak lantzen jarraitzea
  • Hobetzekoak identifikatzea eta bideratzea, estraneteko Iradokizun Postontziaren bitartez
  • Euskara planik ez dutenengana jotzea, euskararantz urratsak eman ditzaten.
  • MONDRAGONen irudi eta lidergo euskalduna zabaltzea. Horretarako, batetik, GFArekin eta hainbat erakunderekin sinatutako “Gipuzkoa berdinago·” adierazpena garatuko da eta, bestetik, Euskaraldia egitasmoa bultzatuko du (esperientziak biltzea eta zabaltzea eta proposamen aukerak bideratzea)
  • Euskara koordinatzaileen komunitatea berrabiatzea eta euskara planen ezaugarri nagusiak biltzea.
  • Bilkura edo topaketak antolatzea berariazko gaien gainean
  • KHSF fondoa birdefinitzea
  • Ikasketa amaierako lanak euskaraz MONDRAGON MU sariaren 8. edizioa garatzea eta hurrengo edizioetako irizpideak eta baldintzak birformulatzeko azterlana egitea.  

Albiste hau oso-osorik garatu du TU Lankide aldizkariaren lehen hiruhileko  zenbakiak (38. orrialdean)

Jon Zuazabeitia (Emuneko kidea)

Enkarterriko 2018-2022 euskararen plana aurkeztu da Zallan

Asteartea, 2018ko martxoaren 20a

Enkarterriko Mankomunitateak 2018-2022 epealdirako Euskara Sustatzeko Ekintza Plana diseinatu du, EMUN Aholkularitzaren laguntzarekin. 3 saio egin ditu hurrengo urteetarako ideiak eta proposamenak jasotzeko. Saio horiek izan dira prozesu osoaren muina, esparru desberdinetako hainbat eragile, herritar eta arduradun gune bakar batean bildu eta guztien arteko hausnarketa bideratu delako. Irakaskuntza, bertsogintza, kultura, kirola, euskalduntzea eta mankomunitate/udaleko ordezkariek parte hartu dute.

Martxoaren 15ean egin da planaren aurkezpena, Zallako Kultur etxean, Estibaliz Elgezua udaleko zinegotziak, Esther Lasa mankomunitateko lehendakariak eta Lorea Otxoa euskara zerbitzuko teknikariak bideratuta. Hauek izan dira aipatu diren indarguneak eta ahulguneak:

Indarguneak:

Euskararen ezagutza handitzen doa Enkarterrin:

-Enkarterriko biztanleen %50ek daki euskaraz: %27 ia euskalduna da (euskara ulertzen du, baina ez du hitz egiteko gaitasun nahikorik) eta %23 euskaraz hitz egiteko gai da.

-Enkarterriko haur eta gazte gehienek dakite euskara.

-Gero eta heldu gehiagok daki/ulertzen du euskara (15-34 urtera artekoak): %78k euskaraz daki, euretatik %37 ia euskaldunak dira eta %41 hitz egiteko gai da.

Orain dela 40 urte guztiz erdalduna zen gunea euskalduntzen hasi da (urteetako lanaren ondorioz).

Ahulguneak:

Euskararen erabilera oso txikia da:

Enkarterriko euskaldun asko hiztun berriak dira, etxean eta kalean euskara ahul dagoen tokietakoak. Honek euskararen erabileran aurrera egitea eragozten du. Zaila da eskolan ikasitakoa mantentzea, euskara maila hobetzea, hiztun osoa izatea, euskaraz bizitzea.

Ondorioak:

-Guztiz erdalduna zen gunean euskara agertzen hasi da.

-Enkarterriko euskaldun asko hiztun berriak dira, etxean eta kalean euskara ahul dagoen tokietakoak.

-Hiztun osoak sortzeko, eskolaz gain, hiztunak sozializatzeko beste esparru batzuk behar ditu.

Euskal hiztun berriak ikerketan azaldu bezala, erronka berriak ditugu begien aurrean, hiztun berrien tipologiak eremu euskaldunetako hiztun tipologiarekin alderatuta, oso bestelako ezaugarriak baititu:

–        Euskarak presentzia txikia duen inguru soziolinguistikoetan bizi dira.

–        Komunikatzeko gaitasun mugatua dute, oro har.

–        Euskara eskolarekin lotzen dute, ez dute garatu euskararekiko benetako atxikimendurik.

–        Euskara oso gutxitan erabiltzen dute.

–        Euskal hiztun ez osotzat dute beren burua.

–        Batuaz baino ez dira mintzatzen.

–        Batzuek frustrazioz edo penaz bizi dute egoera hori; denek ez, ordea.

Beraz, orain arte esandako guztia kontuan hartuta, hauxe izango da hurrengo urteetarako erronka nagusia Enkarterrin:

Hiztun berriek, eskolaz gain, sozializatzeko erabiltzen dituzte esparruak ondo elikatzea.

Eta hauxe hurrengo 2018-2020 bitartean lortu beharreko helburua:

Haur eta gazte giroan euskaraz egiteko aldeko giroa eta guneak sortzea.

Horretarako ezinbestekoa izango da, hurrengo bost urteetan 0-18 bitarteko haur eta gazteentzako kirol eta kultur eskaintzetan euskararen erabilera bermatzeko ekintzak bideratzea.

Ima Elexpuru (Emuneko kidea)