Garabide Elkartea kooperazio era berria egiten duen Gobernuz Kanpoko Erakundea da. Zehazki, hizkuntza lankidetzaren alorrean munduko hizkuntza gutxituen biziberritze prozesuak bultzatzen ditu euskararen esperientziatik abiatuta.

Zergatik diogu lankidetza modu berri bat dela? Lankidetza klasikoan gailendu izan den “Zenbat diru dugu emateko?” galderari buelta pare bat eman eta “Zein esperientzia dugu elkartrukatzeko?” galdegiten hasi ginelako 2005ean Garabide martxan jarri zenean. Izan ere, hor baitago gakoa kooperazioa laguntza asistentziala izan ez dadin. Itaun berri honek lagunduak-laguntzaileak dinamika aldatzen du eta polo guztiak (dualitatetik haratago) jakintza eta bizipenen hartzaile eta emaile bilakatzen ditu; horrela doa sortzen berdinen arteko lankidetza harremana, duina eta aberasgarria. Gaur gaurkoz, 10 hizkuntza komunitaterekin gabiltza elkarlanean, nagusiki Hego eta Ertamerikan.

Hona hemen GARABIDEren egoera eta jarduna modu laburrean azaltzeko 2017ko memorian jasotako hainbat datu:

·         Bulego teknikoan 6 pertsona aritu dira.

·         Entitate babesleak –diru-ekarpena egiten dutenak-: 23 dira, entitate publiko zein pribatuak, gehien-gehienak udalak.

·         Entitate laguntzaileak –diruz bestelako ekarpena egiten dutenak-: 38 dira, tartean EMUN.

·         Kanpo komunikazioari buruz, 59 komunikabidetan 95 agerpen izan ditu.

·         Lehen aldiz antolatutako “Ikastaldi Trinkoa”: 9 hizkuntza komunitateko 12 lider izan dira Euskal Herrian hizkuntza biziberritzeko estrategiei buruzko hilabete bateko ikastaroa egiten.

·         Formazioaz haratago, GARABIDEk  2017an 7 “Bidaide” edo hizkuntza-lankidetza proiektu landu ditu: Ekuador, Guatemala, Mexiko (2), Polonia eta Txilen. Kasu batzuetan zuzenean egin da GARABIDEtik eta, beste batzuetan, euskalgintzako eragileen eta hegoko erakundeen arteko zubigintza lanetan aritu da, erakundearen lankidetza filosofiari jarraiki.

GARABIDEren erronkak antolaketari zein jarduerari dagozkionak dira. Antolaketari dagokionez  4 lan-talde jarri dira indarrean eta indartu nahi dira: ikastaroak eta aholkularitza, komunikazioa,  ikerketa eta nazioartea eta Euskal Herriko ekintzak. Eta Kontseilu Nagusia organoa sortu da, guztira 15 kidek osatzen dute taldea, horietatik bat EMUNeko ordezkaria.

Jarduerari dagozkion erronka nagusiak bi dira: lehen aldiz Euskal Herritik kanpo antolatzen ari garen formazio ikastaro trinkoak: Kolonbiako Caucan eta Mexikoko Yucatan-en batetik, eta, bestetik, EMUNekin elkarlanean, Mexikoko Pueblako TOSEPAN kooperatiba taldean garatzen ari garen hizkuntza plan orokorra.

Laburbilduz, hori da eta hori egiten du GARABIDEk. Gaiak interesatu bazaitu, irakurle, informazio gehiago eskura dezakezu gure webgunean dagoen 2017ko memorian eta, urtean 3-4 aldiz argitaratzen den buletinera harpidetu zaitezke debalde.

Garabide Elkartea

Irakurtzen jarraitu...

Tosepan eta Garabide aspalditxotik dabiltza elkarlanean eta Emunengana jo zuten Tosepaneko kooperatibetan nahuatl hizkuntza biziberritzeko planak egin nahi zituztelako. Hori dela eta, Emuneko Txerra Rodriguez aholkularia eta Garabideko Juan Luis Arexolaleiba hiru aste egon dira Mexikon, Cuetzalanen.

Hiru aste horietan lau hizkuntza plan diseinatu ditugu. Horietatik hiru plan intentsiboagoak dira eta laugarrena kooperatiba talde osoan eragina izan duen plan orokorra izan da. Azken honek kooperatiba guztietan aplikatzeko moduko oinarrizko printzipio batzuk ezartzen ditu.

Lau plan hauek 2018 eta 2019rako diseinatu dira. Izan ere, plan hauek esperimentuak dira, proba pilotuak. Lehendabiziko aldiz probatuko da Euskal Herrian landutako metodologia gurea ez den beste herriren batean. Metodologia apur bat moldatu dugu, baina nahi dugu testatu, probatu eta ikusi zer emaitza eta zer hutsune izan duen.

Hortaz, plan pilotu horiek testatu ostean, helburua da metodologia prototipatu bat egin eta hurrengo urteetan progresiboki taldeko beste kooperatiba guztietan aplikatzea eta martxan jartzea tankera honetako planak.

Beste bi lan ere egin ditugu Ameriketan. Batetik, plan hauek gidatuko dituen pertsona zelanbait gaitu dugu. Berari formazio pilulak eman dizkiogu eta bi urte hauetan jarraipena eta laguntza eman diogu Euskal Herritik. Bestetik, talde motorra eratu dugu. Talde honek Tosepan barruan hizkuntzaren biziberritzeko proiektu guztiak (planez gain, irratia, murgiltze ereduko eskola eta corpusa batzea) koordinatuko ditu eta, etorkizunean, proiektu berriak jarriko ditu martxan.

Hainbat gauza ikasi dugu han. Interesgarria da beti gure esperientzia destilatzea, interesgarria da beti hemen erabat barneratuta ditugun egiteko moduak beste nonbaiten probatzea, interesgarria da beti egiten duguntxoa beste lurralde bateko errealitatera moldatzea. Horrek gauzek beti dakarte zer ikasia eta, kasu honetan ere, horrela izan da.

Tira, hau laburpen bat baino ez da. Txerrak zein Juan Luisek egindako kroniketan beste hainbat gai jorratzen dira. Eta gonbidatu nahi zaituztegu horiek guztiak irakurtzera.

Txerra Rodriguez (Emuneko kidea)

Irakurtzen jarraitu...

Urtarrilaren 17an, zeinu hizkuntzak izan zituzten hizpide Oihaneder Euskararen Etxean, Hitz Adina Mintzo  egitasmoaren eskutik. Hizkuntza gutxituak ezagutzera emateko hitzaldi zikloak antolatzen dituzte Hitz Adina Mintzo egitasmoko kideek, eta 2017-18koa hirugarren aldia izan dute.

Urtarrileko hitzaldian, beraz, zeinu hizkuntzak eta gorren komunitateak izan ziren protagonista; lau “hizlari” aritu ziren:  Miren Lazkano Baltzategi arlo teorikoaz arduratu zen; Cristina Campok zeinu hizkuntzen ikastaro txiki bat eman zuen eta, horrez gainera, gor izanda, bere bizi esperientziaren eta iritzien berri eman zuen; Cristinak zeinu hizkuntza bidez adierazitakoa euskarara ekarri zuen Ainitze Laskurain interpreteak,  eta lanbideari buruzko hainbat argibide ere eman zituen; azkenik, Sheila Garcia saio osoan interprete lanetan aritu zen, euskaraz esandakoak zeinu hizkuntzara ekartzen. Horrenbestez, osoko ikuspegia izan zuen saioak.

https://www.facebook.com/Oihaneder/videos/1940127999571192/

Zeinuen hizkuntzei buruzko historia azaltzen hasi zuten saioa; argi-ilunez beteriko narrazioa da. Lehenengo erreferentziak XVI. mendekoak dira, eta horien bidez dakigu zeinuak erabiltzen zirela nobleziako seme-alaba gorrei ahozko hizkuntza irakasteko. Horren ondoren, XVII. mendetik aurrera, gorrentzako eskolak ugaritu egin ziren Europan eta Estatu Batuetan. Eskola horietan, gorrak elkartu egin ziren, komunitate gisa eratzen hasi ziren, eta horrek ekarri zuen zeinu hizkuntzak nabarmen garatzea.

1881ean, zeinu hizkuntzen normalizazioan eten nabarmena ekarri zuen gertakari bat jazo zen: Gorren Irakasleen Nazioarteko Kongresua. Bildutako irakasle gehien-gehienak entzuleak ziren, eta erabaki zuten zeinua baino askoz hobea zela hitza gorrak gizarteratzerako. Helburua zen, nolabait, gorrak entzule bilakatzea, eta horrek ondorio larriak izan zituen, eskola zein elkarte askotan zeinuak erabiltzea galarazi baitzen. Egoera hori iraultzen hasteko mugarria William Stokoe hizkuntzalariak 1960an  argitaratutako Sign language Structure lana izan zen.

Stokoe-ren lana iraultzailea izan zen; besteak beste, zeinu hizkuntzak ahozko hizkuntzen pare jartzen zituelako, “hizkuntza oso” izaera aitortuz. Gaur egun, lan horri eta horrek izandako zabalpenari esker, gero eta gor gehiagok bizi dute harrotasunez gor izatea, eta horren eraginez, gero eta ohikoagoa da zeinu hizkuntzak ama hizkuntzatzat hartzea eta horien zabalkundea sustatzea.

Bestalde, gorren eta zeinu hizkuntzen egungo egoeraz ere jardun zuten: zeinu hizkuntzek haur eta gaztetxo gorren hezkuntzan duten lekua, erkidegoko interpretaritza zerbitzuaren ezaugarriak, gorrek lan munduan bizi duten egoera, aisialdirako aukerak, teknologia berriek ekarritako iraultza…

Zati teorikoaren ondoren, bertaratutakoen galderak etorri ziren, eta elkarrizketa polita sortu zen. Cristinak erantzun zituen galdera gehienak. Azaldu zuen, esaterako, berak zorte handia izan zuela hezkuntza arloan, ikaskideen artean integratuta egon zelako eta zeinu hizkuntza jaso zuelako; izan ere, kontatu zuenaren arabera, geroago ezagutu dituen beste gor batzuek ez dute horrelako aukerarik izan. Bestalde, kritiko agertu zen interpretaritza zerbitzua jasotzeko aukera murritzekin, eta Europako iparraldeko herrialdeak jarri zituen eredu: bere hitzetan, adibidez, urtebetetze jai bat ospatzeko interprete zerbitzua jaso dezakezu doan herrialde horietan; hemen, berriz, zerbitzua jasotzeko aukerak askoz mugatuagoak omen (medikutara joateko, lan arloarekin lotutako izapideak egiteko, epaitegira joan behar izanez gero…).

Babestuko enpresetatik kanpo gorrek lana aurkitzeko izaten dituzten zailtasunak ere azpimarratu zituen Cristinak, eta adierazi maiz jaso izan dituela ezezkoak gor izate hutsagatik. Horrez gainera, nabarmendu zuen, entzuleek eta gorrek komunikatzeko beharra dutenean, oso garrantzitsua dela lasai egotea eta entzuleek poliki hitz egitea; modu horretan, ezpainak errazago ulertu ahalko ditu gorrak.

Galde-erantzunen ondoren, ikastaroa etorri zen. Oinarri-oinarrizko esaera eta hitzak erakutsi zituen Cristinak (“egun on”, “gabon”, “astegunak”, “hilabeteak”…). Amaieran, gonbidapena egin zien bertaratuei zeinu hizkuntzen ikastaroetan izena emateko.

 

Miren Lazkano (Emuneko kidea)

Irakurtzen jarraitu...

UEMAk eta Soziolinguistika klusterrak antolatutako Arnasguneak eta udalerri euskaldunak: gaurko eta biharko erronkak  jardunaldian izan ginen asteazkenean Donostiako Carlos Santamaria zentroan.

Argazkia: www.uema.eus

Laburpen ederra egin dute antolatzaileek beraiek eta geuk ideia nagusi bat bakarrik azpimarratuko dugu sarrera honetan:

Arnasguneak euskaraz bizi diren udalerriak dira, euren egunerokoa euskaraz egiten dutenak. Ezagutza da erabileraren oinarria, baina faktore asko eta askotarikoek eragiten dute arnasgunea indartu nahiz ahultzeko. Denak hartu beharko ditugu aintzat udalerri euskaldun horiek indartu eta haien eredua Euskal Herrian zehar zabaltzeko: demografia, lantokia, hirigintza, euskal hiztunen aktibazioa eta ahalduntzea, prestigioa, aisialdi ohiturak, mugikortasuna…

Hiriak salbatzen baditugu bakarrik salbatuko omen dugu euskara, baina aitzindari izan  daitezke arnasgune txiki eta handiagoak euskararen erabilera handitzen, aitzindari eta eredu.

Karmele Etxabe (Emuneko kidea)

Irakurtzen jarraitu...

Aurtengo Eskola Hiztun Bila jardunaldiaren barruan, Ulibarri programan parte hartzen duten ikastetxeetako hizkuntza proiektu arduradunekin, Ikastetxeetako Hizkuntza Normalkuntza Proiektuez jarduteko aukera ederra izan genuen urriaren 17an. Gaiak duen garrantziaren berri ematen du Azpeitiako Soreasu antzokia, ikastetxeetan euskararen erabilera normalizatzen ari diren lagunekin, bete-bete eginda ikusteak. Bihoakie guzti-guztiei egiten ari diren lanaren errekonozimendua eta baita aurrera jarraitzeko animoak ere. Asko da egindakoa eta oparoagoa izango da datorrena.

Ikastetxeak bete-betean sartuta daude datozen lau urteetarako euren hizkuntza normalkuntza proiektuak zehazteko fasean. Horren harira, planifikatzeaz jardun genuen. Helburuak, estrategiak, ekintzak, adierazleak, arduradunak… izan genituen aipagai. Eta elementu horiek guztiak jasotzen dituen dokumentuaren (proiektuaren) garrantzia azpimarratu genuen. Analisiak egiten, ideiatzen, pentsatzen, erabakitzen… emandako denbora irabazitako denbora da. Gainera, hau guztia erakundeko eragile guztien parte hartzeaz egiten bada, askoz hobeto. Izan ere, horrek norabide argia eta adostua izatea dakar.

Argazkia: @Ulibarri_info

Proiektua arrakastaz aurrera eramateko egiturak zer-nolakoa izan behar duen ere aztertu genuen. Egitura orok, eraginkorra izateko, 5 funtzio bete behar ditu: proposatu, komunikatu, erabaki, exekutatu eta ebaluatu. Eginkizun horiek betetzen direla ziurtatu behar dugu baina, beti, ikastetxearen egiteko moduetara, kulturara, egokituta. Egitura berria sortzea baino eraginkorragoa da lehendik dagoena baliatzea, erakundearen sisteman bertan txertatzea hizkuntza normalkuntza proiektuak eskatzen dituen funtzioak.

Azkenik, hizkuntza normalizatzeko prozesuari begira jarrita, erabakiak hartzeko eta gauzatzeko ahalik eta markorik egokiena eraiki beharraz aritu ginen, erakundeko kide guztien inplikazioa lortzeaz, alegia. Batak bestea elikatzen duen hiru multzotan bana dezakegu komunitatea: erakundea, taldea eta norbanakoa. Eragiteko hiru esparru ditugu, beraz, erabakiak (konpromisoak) ere hiru mailatan hartu behar dira.

Horrela bada, ikuspegi sistemikoa oinarri hartuta; hau da, euskara normalizatzearen zentzua osotasunak ematen digula onartuta, bi ordutan proiektuari berari eta berau diseinatzeko prozesuari begirako zenbait gako aztertu genituen.

Datorren astean, urriaren 25ean, beste lan-saio bat izango dute datozen lau urteetan zer urrats eta nola eman gura dituzten zehazten jarraitzeko.

Elias Zumalde (Emuneko proiektu arduraduna)

Irakurtzen jarraitu...