Oarsoaldeko Lan mundua Euskalduntzeko Plana

Ostirala, 2018ko otsailaren 9a

Oarsoaldean lan mundua euskalduntzeko egiten ari diren ahaleginei buruzko artikulua argitaratu zuten NAIZen aurreko astean. Oarsoaldeko Euskara Saileko zuzendari Joxe Luix Agirretxek esandakoak jaso dituzte eta lanketa horren adibide gisa, ABB Niessen enpresari buruzko bideo laburra ikus daiteke.

 

2003an jarri zen indarrean eskualdean OLA plana, hau da, Oarsoaldeko Lan mundua Euskalduntzeko Plana. Garairik onenean 11 enpresa izan dira OLA planean aritu direnak. Joxe Luixen ustez, eskualdean OLA planean dauden enpresen arteko lotura egitea inportantea da, bakarrik senti ez daitezen eta egitasmo handiago baten parte direla ikus dezaten. «‘Olakaria’ izeneko berripapera igortzen diegu aldian-aldian eta hilero euskararen inguruko jakingarriez osaturiko newsletter moduko bat». Horretaz gain, jardunaldiak eta topaketak antolatu ohi dituzte enpresen artean, bai jakintza konpartitzeko bai elkarri animoak emateko.

Artikulu osoa hemen: Lan munduan euskara

Juanjo Ruiz (Emuneko kidea)

Euskaraz eroso idazteko gomendioak

Asteazkena, 2018ko otsailaren 7a

Idatzian euskara bultzatzeko ekimenak martxan jarri izan ditugunetan, maiz sumatu izan dizkiegu ezerosotasunak, ez horiei soilik baina, hezkuntza-sistemetatik euskara idatzia lantzeko aukerarik eman ez zaien euskal hiztunei. Datozen hauek, esaterako, aurrez aurre entzundakoak dira:

Inoiz semeari oharren bat utzi izan diot euskaraz, baina, gaizki egiten dudala esaten dit”

Erosketa-zerrenda gaztelaniaz egiten dut, ingurukoek barre egingo didaten beldurrez”

Nire erreleboaren ondoren datorrenak oso ondo daki euskaraz, eta ez naiz ausartzen berari argibideak euskaraz idazten”

Behin e-maila euskaraz bidali nion, eta zuzenduta erantzun zidan”

Txiste honek baditu urteak: umea itotzeko zorian atera dute itsasotik hondartzara. Gurasoa, konturatu denean, zuzen umearengana joan, belarrondokoa eman, eta esan dio: “igerian ikasi arte, ez zara berriro uretara sartuko”.

Txistea baino berrixeagoa da, baina ez hain berria ere, Eusko Jaurlaritzaren Euskararen Aholku Batzordeak eskatuta, Joserra Garziak, Kike Amonarrizek eta Andoni Egañak landutako Euskararen kalitatea: zertaz ari garen, zergatik eta zertarako txostena. Besteak beste, kalitatea/kantitatea eta zuzentasuna/jatortasuna/egokitasuna kontzeptuak aletu zituzten bertan.

Esperientziak, txisteak eta txostenak kokatu ondoren, azpiko esakuneak, aipatutako testuinguruetan, egokiak gutxienez badira:

Seme-alabei oharra: “Egun afaria izanen dut. Frigorificuan ttuzu arrautzak ta chistorra

Erosketa-zerrenda: “Azenariok, lechugak, esnea, zortzi yogur ta arrozcoleche bat, chocolatea eta ogie”.

Lankideari oharra: “Robotan aldeko atia esin da sarratu. Pasatu avisua mantenimientuai

Ortografian arriskuak hartzea egokia da, beraz, baita bilera-dei bati e-mailez erantzuteko ere: “Ni hordubitan hiritxiko nahiz”.

Goiko gomendio horiek, zuzenean, euskara idatzian hezteko aukera izan ez dutenentzat dira, erosoago idatz dezaten, eta, zeharka, aukera izan dutenentzat, erosoago irakur dezaten.

Asier Iriondo (EMUNeko langilea, euskara eskoletan)

Ederfil-Becker euskararen eroale Goierrin

Osteguna, 2018ko otsailaren 1a

EDERFIL-BECKER kooperatibak, 1977 urtean sortu zenetik, eroale elektrikoak egiten ditu Alegi eta Legorretan dituen lantokietan. Ingurune oso euskaldunean kokatua, 2009an ekin zion kooperatiba euskalduntzeko lanari, lankideen gogoak eta MONDRAGON taldearen hauspoak eraginda.

Ez da makala izan bederatzi urte hauetan lortutakoa. Hasierako urte haietako parte-hartze handiak eta lankideen grinak lekua utzi die poliki-poliki erakunde mailako lidergoari, eta gaur egun baiezta genezake EDERFIL-BECKEReko euskara plana heldutasun fasean aurkitzen dela: euskararen presentzia handia da lantoki eta bulegoetan, euskaraz lana egiteko aukera bermatzen da —hein handi batean—, onartuta daude hizkuntza irizpideak eta hizkuntza eskakizunak, eta bitartekoak eskaintzen dira enpresan bertan euskara ikasteko. Horren guztiaren aitortza jaso zuen enpresak 2015ean BIKAINen erdiko mailako ziurtagiriarekin.

Zein dira, baina, aurrera begira kooperatibak dituen erronka nagusiak?

Lehenengo erronka egungo heldutasun fasetik iraunkortasunerako bidea egiten joatea da: euskara plana eta bere jarraipena kooperatibako prozeduretan erabat integratzea eta erakunde mailako lidergoa sendotzea. Hori guztia kooperatibako kolektiboaren parte hartzea alde batera utzi gabe.

Bigarren erronka, erabileran: %80ko euskararen ezagutza eta %67ko hitz egiteko gaitasunarekin euskaldunen leialtasuna %100 izateko bidean jartzea da asmoa, erabilera handitzeko. Izan ere, gauza bat da euskaraz lana egiteko aukera eskaintzea, eta beste bat egunerokoan euskaraz lana egitea erabakitzea.

Eta hirugarrenik, baina ez horregatik garrantzia txikiagoarekin, euskara ikasleen erronka dago: egun hamaika pertsona ari dira euskara ikasten EDERFIL-BECKERen, eta hori langile guztien %5 da. Horren ikasle kopuru handiak izateak erakusten du lanera sartzen diren langile ez-euskaldunek euskararen beharra sentitzen dutela, eta asmatu egin dela behar horri erantzun egokia ematen. Zalantzarik gabe zaindu eta elikatzen jarraitu beharreko dinamika da, errefortzu positiboa landuz eta ezagutzatik erabilerarako saltoan lagun eginez.

Ondo egindako lanak ematen duen oinarriarekin, aukeraz betetako etorkizuna dauka kooperatibak. Jarraitu dezala urte askoan eroaleak egiten, eta euskara etorkizunera eroaten.

Ekain Zubizarreta (Emuneko kidea)

Zeinu hizkuntzak: argi eta itzalak

Asteartea, 2018ko urtarrilaren 30a

Urtarrilaren 17an, zeinu hizkuntzak izan zituzten hizpide Oihaneder Euskararen Etxean, Hitz Adina Mintzo  egitasmoaren eskutik. Hizkuntza gutxituak ezagutzera emateko hitzaldi zikloak antolatzen dituzte Hitz Adina Mintzo egitasmoko kideek, eta 2017-18koa hirugarren aldia izan dute.

Urtarrileko hitzaldian, beraz, zeinu hizkuntzak eta gorren komunitateak izan ziren protagonista; lau “hizlari” aritu ziren:  Miren Lazkano Baltzategi arlo teorikoaz arduratu zen; Cristina Campok zeinu hizkuntzen ikastaro txiki bat eman zuen eta, horrez gainera, gor izanda, bere bizi esperientziaren eta iritzien berri eman zuen; Cristinak zeinu hizkuntza bidez adierazitakoa euskarara ekarri zuen Ainitze Laskurain interpreteak,  eta lanbideari buruzko hainbat argibide ere eman zituen; azkenik, Sheila Garcia saio osoan interprete lanetan aritu zen, euskaraz esandakoak zeinu hizkuntzara ekartzen. Horrenbestez, osoko ikuspegia izan zuen saioak.

https://www.facebook.com/Oihaneder/videos/1940127999571192/

Zeinuen hizkuntzei buruzko historia azaltzen hasi zuten saioa; argi-ilunez beteriko narrazioa da. Lehenengo erreferentziak XVI. mendekoak dira, eta horien bidez dakigu zeinuak erabiltzen zirela nobleziako seme-alaba gorrei ahozko hizkuntza irakasteko. Horren ondoren, XVII. mendetik aurrera, gorrentzako eskolak ugaritu egin ziren Europan eta Estatu Batuetan. Eskola horietan, gorrak elkartu egin ziren, komunitate gisa eratzen hasi ziren, eta horrek ekarri zuen zeinu hizkuntzak nabarmen garatzea.

1881ean, zeinu hizkuntzen normalizazioan eten nabarmena ekarri zuen gertakari bat jazo zen: Gorren Irakasleen Nazioarteko Kongresua. Bildutako irakasle gehien-gehienak entzuleak ziren, eta erabaki zuten zeinua baino askoz hobea zela hitza gorrak gizarteratzerako. Helburua zen, nolabait, gorrak entzule bilakatzea, eta horrek ondorio larriak izan zituen, eskola zein elkarte askotan zeinuak erabiltzea galarazi baitzen. Egoera hori iraultzen hasteko mugarria William Stokoe hizkuntzalariak 1960an  argitaratutako Sign language Structure lana izan zen.

Stokoe-ren lana iraultzailea izan zen; besteak beste, zeinu hizkuntzak ahozko hizkuntzen pare jartzen zituelako, “hizkuntza oso” izaera aitortuz. Gaur egun, lan horri eta horrek izandako zabalpenari esker, gero eta gor gehiagok bizi dute harrotasunez gor izatea, eta horren eraginez, gero eta ohikoagoa da zeinu hizkuntzak ama hizkuntzatzat hartzea eta horien zabalkundea sustatzea.

Bestalde, gorren eta zeinu hizkuntzen egungo egoeraz ere jardun zuten: zeinu hizkuntzek haur eta gaztetxo gorren hezkuntzan duten lekua, erkidegoko interpretaritza zerbitzuaren ezaugarriak, gorrek lan munduan bizi duten egoera, aisialdirako aukerak, teknologia berriek ekarritako iraultza…

Zati teorikoaren ondoren, bertaratutakoen galderak etorri ziren, eta elkarrizketa polita sortu zen. Cristinak erantzun zituen galdera gehienak. Azaldu zuen, esaterako, berak zorte handia izan zuela hezkuntza arloan, ikaskideen artean integratuta egon zelako eta zeinu hizkuntza jaso zuelako; izan ere, kontatu zuenaren arabera, geroago ezagutu dituen beste gor batzuek ez dute horrelako aukerarik izan. Bestalde, kritiko agertu zen interpretaritza zerbitzua jasotzeko aukera murritzekin, eta Europako iparraldeko herrialdeak jarri zituen eredu: bere hitzetan, adibidez, urtebetetze jai bat ospatzeko interprete zerbitzua jaso dezakezu doan herrialde horietan; hemen, berriz, zerbitzua jasotzeko aukerak askoz mugatuagoak omen (medikutara joateko, lan arloarekin lotutako izapideak egiteko, epaitegira joan behar izanez gero…).

Babestuko enpresetatik kanpo gorrek lana aurkitzeko izaten dituzten zailtasunak ere azpimarratu zituen Cristinak, eta adierazi maiz jaso izan dituela ezezkoak gor izate hutsagatik. Horrez gainera, nabarmendu zuen, entzuleek eta gorrek komunikatzeko beharra dutenean, oso garrantzitsua dela lasai egotea eta entzuleek poliki hitz egitea; modu horretan, ezpainak errazago ulertu ahalko ditu gorrak.

Galde-erantzunen ondoren, ikastaroa etorri zen. Oinarri-oinarrizko esaera eta hitzak erakutsi zituen Cristinak (“egun on”, “gabon”, “astegunak”, “hilabeteak”…). Amaieran, gonbidapena egin zien bertaratuei zeinu hizkuntzen ikastaroetan izena emateko.

 

Miren Lazkano (Emuneko kidea)

Alberto Mtz. de Gereñu: “Herritarrekin eta langile publikoekin harremanak euskaraz izatea beti izan da helburu garrantzitsu bat EJIEn”

Osteguna, 2018ko urtarrilaren 25a

Eusko Jaurlaritzako Informatika Elkarteko (EJIE) euskara planeko koordinatzaileari elkarrizketa:

Alberto Martinez de Gereñu

Zer da EJIE? Zein da zuen lan esparrua?

EJIE sozietate publiko bat da, Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologien (IKT) esparruko zerbitzuak eskaintzen ditu, eta haren xede nagusia Euskal Sektore Publiko moderno eta eraginkor bat lortzen laguntzea da, segurtasuna eta kalitatea bermatuz.

Esan duzu EJIE EJ-ko Sozietate Publiko bat dela. Berez, ez zarete administrazioa, baina publikoa bai. Nola eragin dizue bukatu berri den Euskararen Erabilera Normalizatzeko Planaren V. Plangintzaldiak?

Egia da, ez gara administrazioa, baina esparru publikoan gaude. Euskara Normalizatzeko Planaren dekretuak esaten du Sozietate publikoek, zuzenbide pribatuko erakunde publikoek, eta sektore publikoko fundazio eta partzuergoek euskararen erabilera bermatuko dutela herritarrekin zuzeneko harremanak dituzten zerbitzuetan, herritarrak aukera izan dezan nahi duen hizkuntza hautua egiteko.

EJIEk herritarrekin harreman zuzenak baditu, bi arlotan batik bat: Zuzenean zerbitzuan (eta bertan ELZ edo CAU barneko zerbitzuan) eta KZGunea proiektuan. Dena den, gure bezero nagusia Eusko Jaurlaritza da, eta herritarrekin eta langile publikoekin harremanak euskaraz izatea beti izan da helburu garrantzitsu bat EJIEn. Ahaztu gabe EJIEko langileen arteko harremanak euskalduntzeko egiten ari garen lana.

Bi helburu nagusi horiek lantzeko (zerbitzu hizkuntza eta lan hizkuntza) abiatu zen 2014an euskararen erabilera normalizatzeko plana EJIEn.

Zein da erabilera planaren egitura? Euskara batzorderik edo antzekorik baduzue?

Bai, Planarekin hasi ginenean Euskara Batzorde bat sortu genuen, eta batzordearen bileretan ideiak, egitasmoak, ikastaroak etab. erabakitzen eta onartzen dira. Laguntza handia egoten da gure atzean, Emunek ematen diguna. Enpresak ere batzordeari askatasun handia ematen dio eta, berak ekintza guztiak onartu behar baditu ere, ez digu inoiz batzordetik ateratako ekintzarik atzera bota.

EJIEko euskara batzordeko kideak

Zeintzuk dira zuen asmoak epe laburrera?

2018an erronka handia dugu: Bikain ziurtagiria lortzea. Emunen laguntzaz, ziurtagiria lortzeko ditugun gabeziak eta hobetzeko puntuak gainditzen hasiko gara, urteko bigarren seihilabetekoan ziurtagirira aurkezteko asmoz.

Ziurtagiria lortuz gero, seguruenik oinarrizkoa izango da, baina hor ez gara geldituko; hurrengo urratsa izango da Bikaineko zer hobetuak lantzen hastea.

Jakina, planarekin jarraituko dugu eta ohiko ekitaldiak eta beste berri batzuk martxan jartzeko asmoa dugu. Aurten plangintzaldi berria hasiko denez, honen helburuak zehaztu eta landuko ditugu.

Eta epe luzera? Zeintzuk dira zuen helburuak?

Alde batetik, aurreko galderan esan dudana: Bikain ziurtagiriaren hurrengo urratsa edo urratsak lortzeko asmoa badugu. Baina eguneroko euskara erabilera handitzea da gure benetako erronka. Enpresaren aldetik, lankideek formazioa jasotzeko eta trebetasuna handitzeko ahalegin bikaina egin da. Dena dela, Informatikako arloan ingelesa eta gaztelania asko erabiltzen dira eta mundu horretan euskara sartzea ez da erraza. Horregatik diot erronka handia dela.

Baina pixkanaka-pixkanaka lankideen artean konpromiso bat hazten ari da: euskara gero eta gehiago erabiltzea. Konpromiso hau gabe, gure ahalegin guztiak alperrik izango lirateke. Horregatik etorkizun ona ikusten dugu. Ea egia den…

 

Gorka Blanco (Emuneko kidea)