Garabide Elkartea kooperazio era berria egiten duen Gobernuz Kanpoko Erakundea da. Zehazki, hizkuntza lankidetzaren alorrean munduko hizkuntza gutxituen biziberritze prozesuak bultzatzen ditu euskararen esperientziatik abiatuta.

Zergatik diogu lankidetza modu berri bat dela? Lankidetza klasikoan gailendu izan den “Zenbat diru dugu emateko?” galderari buelta pare bat eman eta “Zein esperientzia dugu elkartrukatzeko?” galdegiten hasi ginelako 2005ean Garabide martxan jarri zenean. Izan ere, hor baitago gakoa kooperazioa laguntza asistentziala izan ez dadin. Itaun berri honek lagunduak-laguntzaileak dinamika aldatzen du eta polo guztiak (dualitatetik haratago) jakintza eta bizipenen hartzaile eta emaile bilakatzen ditu; horrela doa sortzen berdinen arteko lankidetza harremana, duina eta aberasgarria. Gaur gaurkoz, 10 hizkuntza komunitaterekin gabiltza elkarlanean, nagusiki Hego eta Ertamerikan.

Hona hemen GARABIDEren egoera eta jarduna modu laburrean azaltzeko 2017ko memorian jasotako hainbat datu:

·         Bulego teknikoan 6 pertsona aritu dira.

·         Entitate babesleak –diru-ekarpena egiten dutenak-: 23 dira, entitate publiko zein pribatuak, gehien-gehienak udalak.

·         Entitate laguntzaileak –diruz bestelako ekarpena egiten dutenak-: 38 dira, tartean EMUN.

·         Kanpo komunikazioari buruz, 59 komunikabidetan 95 agerpen izan ditu.

·         Lehen aldiz antolatutako “Ikastaldi Trinkoa”: 9 hizkuntza komunitateko 12 lider izan dira Euskal Herrian hizkuntza biziberritzeko estrategiei buruzko hilabete bateko ikastaroa egiten.

·         Formazioaz haratago, GARABIDEk  2017an 7 “Bidaide” edo hizkuntza-lankidetza proiektu landu ditu: Ekuador, Guatemala, Mexiko (2), Polonia eta Txilen. Kasu batzuetan zuzenean egin da GARABIDEtik eta, beste batzuetan, euskalgintzako eragileen eta hegoko erakundeen arteko zubigintza lanetan aritu da, erakundearen lankidetza filosofiari jarraiki.

GARABIDEren erronkak antolaketari zein jarduerari dagozkionak dira. Antolaketari dagokionez  4 lan-talde jarri dira indarrean eta indartu nahi dira: ikastaroak eta aholkularitza, komunikazioa,  ikerketa eta nazioartea eta Euskal Herriko ekintzak. Eta Kontseilu Nagusia organoa sortu da, guztira 15 kidek osatzen dute taldea, horietatik bat EMUNeko ordezkaria.

Jarduerari dagozkion erronka nagusiak bi dira: lehen aldiz Euskal Herritik kanpo antolatzen ari garen formazio ikastaro trinkoak: Kolonbiako Caucan eta Mexikoko Yucatan-en batetik, eta, bestetik, EMUNekin elkarlanean, Mexikoko Pueblako TOSEPAN kooperatiba taldean garatzen ari garen hizkuntza plan orokorra.

Laburbilduz, hori da eta hori egiten du GARABIDEk. Gaiak interesatu bazaitu, irakurle, informazio gehiago eskura dezakezu gure webgunean dagoen 2017ko memorian eta, urtean 3-4 aldiz argitaratzen den buletinera harpidetu zaitezke debalde.

Garabide Elkartea

Irakurtzen jarraitu...

Tosepan eta Garabide aspalditxotik dabiltza elkarlanean eta Emunengana jo zuten Tosepaneko kooperatibetan nahuatl hizkuntza biziberritzeko planak egin nahi zituztelako. Hori dela eta, Emuneko Txerra Rodriguez aholkularia eta Garabideko Juan Luis Arexolaleiba hiru aste egon dira Mexikon, Cuetzalanen.

Hiru aste horietan lau hizkuntza plan diseinatu ditugu. Horietatik hiru plan intentsiboagoak dira eta laugarrena kooperatiba talde osoan eragina izan duen plan orokorra izan da. Azken honek kooperatiba guztietan aplikatzeko moduko oinarrizko printzipio batzuk ezartzen ditu.

Lau plan hauek 2018 eta 2019rako diseinatu dira. Izan ere, plan hauek esperimentuak dira, proba pilotuak. Lehendabiziko aldiz probatuko da Euskal Herrian landutako metodologia gurea ez den beste herriren batean. Metodologia apur bat moldatu dugu, baina nahi dugu testatu, probatu eta ikusi zer emaitza eta zer hutsune izan duen.

Hortaz, plan pilotu horiek testatu ostean, helburua da metodologia prototipatu bat egin eta hurrengo urteetan progresiboki taldeko beste kooperatiba guztietan aplikatzea eta martxan jartzea tankera honetako planak.

Beste bi lan ere egin ditugu Ameriketan. Batetik, plan hauek gidatuko dituen pertsona zelanbait gaitu dugu. Berari formazio pilulak eman dizkiogu eta bi urte hauetan jarraipena eta laguntza eman diogu Euskal Herritik. Bestetik, talde motorra eratu dugu. Talde honek Tosepan barruan hizkuntzaren biziberritzeko proiektu guztiak (planez gain, irratia, murgiltze ereduko eskola eta corpusa batzea) koordinatuko ditu eta, etorkizunean, proiektu berriak jarriko ditu martxan.

Hainbat gauza ikasi dugu han. Interesgarria da beti gure esperientzia destilatzea, interesgarria da beti hemen erabat barneratuta ditugun egiteko moduak beste nonbaiten probatzea, interesgarria da beti egiten duguntxoa beste lurralde bateko errealitatera moldatzea. Horrek gauzek beti dakarte zer ikasia eta, kasu honetan ere, horrela izan da.

Tira, hau laburpen bat baino ez da. Txerrak zein Juan Luisek egindako kroniketan beste hainbat gai jorratzen dira. Eta gonbidatu nahi zaituztegu horiek guztiak irakurtzera.

Txerra Rodriguez (Emuneko kidea)

Irakurtzen jarraitu...

Joan den astean Garabidek mahai-ingurua antolatu zuen Fagor Taldeko Copreci kooperatiban  Imbaburako (Ekuador) gobernadore Paolina Vercourtere andrearekin, Mexikoko Tosepan kooperatibaren ordezkari batekin, CECIDICeko irakaskuntza eta ikerketa zentroko ordezkari batekin (Kolonbia) eta Fagor Taldeko kooperatiben ordezkariekin.

Bertan hainbat errealitate soziolinguistiko aztertu ziren, izatez oso desberdinak, baina, aukera eta erronka berdintsuak dituztenak.

Topaketa honetan gure kooperatiba industrialeko esperientzia eta gobernantza-modeloa ere partekatu genuen, kooperatibak nazioartera zabaltzeak dakartzan erronkak ahaztu gabe, gure erantzukizun eta konpromiso sozialari begira.

Copreciren instalazioetara egindako bisitarekin amaitu genuen,  eta harritu egin ziren (Paolina gobernadorea ingeniaria da lanbidez) gure produktuak sortzeko erabiltzen ditugun  muntaketa-kate  eta materialetako asko eta asko  Mondragon Taldeko beste kooperatiba batzuei erosiak direla ikustean.

Itxuraz hain desberdinak diren herrien eta komunitateen arteko topaketa-espazio hauek irekitzean, munduari begiratzeko modua aldatzen ari gara, loturak sortzen ditugu, hobeak bihurtzen gara.

Imanol Arriolabengoa (Fagor Taldeko Kontseilu Sozialeko lehendakaria)

 

Irakurtzen jarraitu...

Herri indigena desberdinak ezagutu eta elkarren esperientziak elkartrukatzeko aukera eskaini digu Fagor Taldearen aurtengo topaketak.

Eskoriatzako Apotzan elkartutako 30 lagunok gaur arte gehienontzat behintzat ezezagun ziren herri maia, nasa eta nahuatl-a ezagutzeko aukera izan dugu. Baita beraiekin gure herriaren esperientzia, labur bada ere, elkarbanatzekoa.

Alba Velasquez maia caqchikela, Rolando Ascue nasa eta Gabriel Vazquez Chavez nahuatl-a Oiher Arantzeta Fagorreko langile soraluzearraren alboan eseri eta entzun ditugu, banaka-banaka, bakoitzak kontatzeko zituenak. Denak ere Txema Abarrategi, Garabideko dinamizatzailearen gidaritzapean eta bere galderei tiraka.

Izan da berriketarako astia, baita kanturakoa ere. Gertuan beti baitugu bertsolari, abeslari eta gitarrajoleren bat edo beste gurean.

Maia Caqchikel herria, Albaren ahotik

Alba Velasquez eskola bateko zuzendaria da egun. Ez ditu ahazteko, baina, horra iristeko bidea erraztu dioten bi pertsonak. Amak hizkuntza eman ziola kontatu digu eta aitak, berriz, hezkuntza edo hezkuntzarako sarbidea eta grina.

Motzean bada ere, ahalegindu da azaltzen Guatemalan gerra zibilak utzitako miseriak. Gatazka armatuak edota Guatemalaren independentziak berak indigenengan eragindako gutxiespen eta mespretxuak izan ditu hizpide, nolabait azaldu nahian horrek guztiak eragin duen beldurra. Bizitakoak bizita, nork esan altuan “ni indigena naiz” edo hitz egin nork bere hizkuntzan.

Hori horrela, baina, badihardute. Garabide elkarteari esker, gainera, orain 5 urte elkar ezagutzen ez zuten lau eskola elkarlanean hasi ziren, kultura eta hizkuntzaren biziberritzea oinarri. Esker hitzak baino ez ditu, beraz, Albak,  Garabide elkarteko kideentzako.

Bukatzeko, baina, pareko Fagor Taldeko langileentzako hitzak ere izan ditu eta halaxe zuzendu zaie: “Barkatuko didazue baina zuek izugarrizko erantzukizuna daukazue. Zuek hemen egiten duzuen lanak balio izugarria dauka. Ez hemen bakarrik, baita guretzako ere. Zuek gure aurretik zoazte, eta segi mesedez, segi egiten duzuen horretan, kooperatiboki, segi lanean. Zuek egiten diharduzuen bidea egingo dugu guk gero”.

Irakurtzen jarraitu...

Urriaren hasieran Garabideko Txema Abarrategi eta Jon Sarasua izan genituen EMUNen “Beltzean Mintzo” dokumentala aurkezten. Dokumentaleko protagonistak “Jatorrizko hizkuntzen eta identitateen berreskurapenerako” masterra egitera Euskal Herrira etorritako hainbat kide dira; kitxua, nasa, nahuatl, kaqchiquel, aimara, maputxe eta maia yukatek hizkuntza komunitateetako ordezkariak, hain zuzen ere.

Zer ari da gertatzen Amerikako hizkuntza handiekin? Nola ikusten gaituzte euskaldunok gainerako hizkuntza gutxituetako kideek? Lagun ahal dakieke euskal esperientziak euren hizkuntza berreskuratzeko prozesuan?

Hona ekarri ditugu bideoko protagonistek aipatutako ideia batzuk:

Arnasguneez…

RumiSamai (kitxua otavalo): “Estatuen eta gobernuen politikak hizkuntza ukatzera bideratu dira; azken urteetan egoera larria dugu kitxuerarentzat. Orain arte kitxuera nahiko seguru zegoen tokietan gaztelania sartzen ari da”.

David (kaqchikel): “Kontzientziatu behar ditugu kaqchikeleraz klasea emateko, baliabide gutxi izan arren. Hori egiten ez badugu, bost bat urte barru galduko da hizkuntza. Nekazari guneak oraindik santutegiak dira niretzat. Han badira umeak kaqchikeleraz badakitenak, eta irakasleari kaqchikeleraz galdetzen diotenak”.

Transmisioaz…

Hilda (kitxua panzaleo): “Sarritan gurasoek uste dute ez dutela hizkuntza transmititu behar familian, bizitzan defendatzeko armarik gabe egotea delako, guztiaren azpian egon behar dela, eta ez duela ezertarako balio. Eta ez badu balio, gazteek ez dute hitz egin nahi, lotsatu egiten dira”.

Jatorrizko hizkuntzen garrantziaz…

Yazmin (maia yukatek): “Ez dakit poetikoki edo sentimentalki hitz egitea den, baina guztia gozoagoa bilakatzen da maiaz mintzatzean. Etxekotasuna aurkitzen duzu. Eztabaida batean egon zaitezke, baina maian maitasuna aurkitzen duzu hitzetan, ulermena aurkitzen duzu. Nik uste dut gure hizkuntza delako desadostasunean ere elkar ulertu dezakegula”.

Cesar (Kitxua kayambe): “Kitxua mundua da, kitxua bizia ematen diguna da. Kitxua gure aitona da, gure bidea, gure argia, gure bizitza, gure muga”.

Euskararen esperientziaz…

Arturo (kitxua cachisagua): “Korrikarena adibide ona izan da. Nola hizkuntza bihur daitekeen motor bat, pertsonak, eragileak, erakundeak, milaka bihotz mobilizatzeko, norabide bat partekatuz. Beharbada guk Ekuadorren ere hori egin dezakegu…”.

David (kaqchikel): “Hasteko, Ikastolen proiektu edukatiboa dago. Inmertsio osoaren ereduan daude. Beharbada zaila da gurean hori egitea, baina hasi egin behar dugu”.

RumiSamai (kitxua otavalo): “Aitortu behar dut euskaldunek eskuzabaltasun itzela dutela gure herriekiko. Uste dut antzekotasun asko ditugula. Uko egiten diogu gure jatorria ezabatzeari kontinente desberdineko jatorrizko herriek”.

…eta zer dugu guk haiengandik ikasteko?

Txema Abarrategi (Garabide Elkarteko koordinatzailea): “Euskaldunok adi egon beharko dugu, arreta paratu behar diegu beste biziberritze prozesuei, horietatik jakintza teknikoa, gako psikologikoak eta muturreko egoerak iraultzeko abilidadea eta egonarria ikas ditzakegulako. Horrekin batera, bistan da, lagun berriak ere topatu ditugula bidean, erronka unibertsal bati aurre egiteko aliatuak.

Eta, hara, gizarte eleanitza kudeatzeko taktiketan ere badugu elkarrengandik zer ikasi, eta hobe lukete beste  “hegemoniko” batzuek ere haiei eta guri erreparatuko baligute.

Azkenik, Hegoko herrietatik gure kosmobisioa berrosatzeko, berreraikitzeko, ildoak ere badatozkigu. Inspirazio iturri interesgarria dugu beste hizkuntza komunitate horietan”.

Beltzean Mintzo emanaldien egutegia

Irakurtzen jarraitu...