Jarraian irakur dezakezue Abel Irizar lankidearen iritzi-artikulua; ULMAn antolatu berri duen “Bidegorriak euskararentzat” ekintzatik abiatuta eskaini digu Abelek bere hausnarketa.

emun-1-2013-117-copia

Pasa den ostiral iluntzean dozena erdi papertxo erori ziren zerutik Elgeta aldeko landetxe bateko zelaian. Bikote ingeles bat zegoen bertan, eguzkia hartzen, hamakan etzanda, eta harrituta gelditu ziren zerutik jausitako paperei erreparatuta. Euskaraz idatzitako galderak zeuden papertxoetan, eta ULMAko logotipoa zeukaten alboan. Landetxeko nagusiak ingelesera itzuli zien papertxoetan idatzita zegoena. Baina, ezin ulertu nolatan erori ziren paper zati haiek zerutik…

Pasa den ostiralean ‘Bidegorriak euskararentzat’ ekintza egin zen Oñatin, ULMAko euskara planeko Motibazio taldeak eta ULMA Fundazioak antolatuta. Euskarak bidegorriak behar dituela aldarrikatu zuten ehun eta berrogei lagun inguruk, hizkuntza txikien aldeko jarrera etikoa eta ekologikoa aldarrikatuz. Horretarako, 5 kilometroko ibilbidea egin zuten bizikleta gainean, bidegorrian zehar, eta 9 gunetan geldialdia egin zuen tropelak: geldialdi bakoitzean globo bat eztandarazten zuten, eta  globoak barruan zekarren galdera bat irakurtzen zioten ULMAko kooperatiba bakoitzeko presidenteari, eta presidente bakoitzak erantzun egiten zion galderari:

  • Zer da hizkuntza batek osasuntsu bizitzeko behar duena? Ahozkoan erabiltzea – erantzun zuen Arregik.
  • Zer da hizkuntza moderno batek behar duena gizarte moderno batean? Teknologia berrietan hizkuntza erabiltzea – erantzun zuen Medinak.
  • Zer da hizkuntza txiki batek bere nortasuna eraikitzen hasteko behar duena? Hiztunei euren hizkuntza eskubideak bermatzea – erantzun zuen Yarzak.
  • Zer da hizkuntza batek bere transmisiorako behar duena? Gero eta jende gehiagok jakitea – erantzun zuen Garciak.
  • Zer da hizkuntza batek prestigioa izateko behar duena? Idatzizko euskarri ofizial guztietan hizkuntza erabiltzea – erantzun zuen Diaz de Gereñuk.
  • Zer da hizkuntza batek estandarizatzeko behar duena? Hiztegiak egitea eta bertako hitzak errepikatzea – erantzun zuen Aramendik.
  • Zer da hizkuntza batek alai bizitzeko behar duena? Hiztunak motibatzea eta geure hizkuntzaren beharra sentiaraztea – erantzun zuen Querejetak.
  • Zer da hizkuntza batek autokonfiantza edukitzeko behar duena? Hiztunak elkartu, sormena landu eta euren hizkuntzan ondo pasatzea – erantzun zuen Idigorasek.
  • Zer da hizkuntza batek erakunde batean osasuntsu mantentzeko behar duena? Organoen babesa eta politikak sustatzea – erantzun zuen Garciak.

Presidenteek babesa eta inplikazioa adierazi zioten euskara normalizatzeko ULMAk daukan proiektuari. Sanchez Carrión ‘Txepetx’ soziolinguistak aipatzen du berebiziko garrantzia daukala boterea euskararen zerbitzura jartzeak euskararen normalizazioa lortu nahi bada. Eta, neurri handi batean, horixe lortu nahian ari gara enpresetako euskara planen bidez: enpresako erabakiak, normalizatu nahi den hizkuntzaren zerbitzura jarri nahian.

Argituko dizuet, bada, zeruko papertxoena: galdera horiek berak zituen ordezko bigarren globo-sorta bat zeraman Naroak bere bizikletan, eta haizeak globoak eraman zituen, galdera eta guzti. Troposfera gainditutakoan, eztanda egin eta Elgetako zelaian amaitu zuten papertxoek, ingeles hiztunen eskuetan.

Oraindik ere galderen erantzunak aurkitu ezinik dabil bikote ingelesa, ez baitute inoiz halako ariketarik egiteko premiarik eduki. Pozik eta seguru bizi dira ingeles hutsean. Baina, ez dakite ondo zer arrisku daukan hizkuntza handi batek asko zabaltzen denean. Majo ohartarazi gintuen Querejeta presidenteak bere diskurtsoan, pasadizo baten bidez: duela 2.000 urte Pirinioetan topo egin zuten erromatarrak eta euskaldunak, eta halaxe esan omen zion artzain euskaldunak erromatar lerdenari: “bi mila urte barru, zure hizkuntza handia (latina) desagertuta egongo da, eta nire hizkuntza txikia (euskara), aldiz, biziko da oraindik…”. Eta, halaxe gertatu. Adi, hortaz.

 Abel Irizar (EMUNeko lankidea)

Irakurtzen jarraitu...

Lantalan-en, aurretik ere, aipatu izan ditugu gorrak eta zeinuen hizkuntzak; Miren Lazkanok, gure lankideak, bere HIZNETeko sakontze-egitasmoaren laburpen artikulua idatzi zuenean, hain zuzen ere. Oraingoan, gorrek lanean nahiz lanetik kanpo zein egoera bizi duten jakin nahi izan dugu eta, horretarako, Iñaki Madinabeitia, AransGiren Bergarako egoitzako zuzendariarengana jo dugu, eta hark argitu dizkigu zalantzak.

aspasor_que-te-puede-ofrecer

Argazkia: www.aspasor.org

Zein da gorren egoera gaur egun? Zer eskaintzen die AransGik?

Gorren komunitatea minorizatua eta ahula da, euskaldunona baino gehiago; gorrak asko izan arren –1000 pertsonatik 1 jaiotzaz gor sakona da, eta 2-3 haurtzarotik– sakabanatuta bizi baitira.

Batzuetan galdetzen digute ea zein entzumen galeratik aurrera den pertsona bat gorra. Guretzat entzumen galeraren bat duen pertsona oro gorra da, edo izan beharko litzateke; “litzateke” esaten dut, askotan familiakoei eta ingurukoei kosta egiten baitzaie euren senide edo lagun hori gorra dela onartzea.

Guri, AransGi-ri dagokionez, Bergaran, Tolosan eta Donostian ditugu egoitzak, eta gorrei –haur nahiz nagusi– arreta integrala eskaintzen diegu; horretarako, Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin, eta Aldundiko eta udaletako hezkuntza eta ongizate zerbitzuekin koordinatzen gara.

Gortasuna sendatzeko edo arintzeko gaur egun merkatuan dauden bitartekoak eraginkorrak al dira?

Egia da gortasuna ez dela sendatzen, baina gero eta baliabide gehiago eta hobeak daude. Adibidez, audiofonoak ahozko mezuak filtratu eta anplifikatu egiten ditu, baina, bere mugak ditu, egoera batzuetan ez baititu jasotako mezu eta soinu guztiak ondo bereizten eta sailkatzen, eta egoera jakin batzuetan (taberna batean, esaterako) gorrak zarata baino ez du entzuten. Gor sakonei, berriz, inplanteak jartzen zaizkie; belarriko koklean (karakolean) zelulak estimulatzeko elektrodoak sartzen zaizkie, eta horri esker informazio akustikoa iristen da garunera.

Lan-munduari dagokionez, gorrek zein zailtasunekin egiten dute topo?

Gorrek azpimarratu nahi izaten dute eurak ez direla arazoa, baliabideak eskaintzen zaizkienean arazoak, neurri batean behintzat, desagertu egiten baitira. Ñabardura hori egitea garrantzitsua da.

Lan-munduan –mundu arruntean bezalaxe– laguntza bisualaren premia du gorrak. Kontuan izan behar dugu gortasunik ez duen pertsona batek jasotzen duen informazio zehatz osotik %70 inguru entzumenetik jasotzen duela; gortasuna duen pertsona baten kasuan, berriz, ikusmenak hartzen du lehentasuna ezinbestez. Itsu bat eta gor bat alderatuz gero, esango nuke gorrak itsuak baino bizi kalitatea hobea duela, baina itsu batek gor batek baino informazio gehiago jasotzen duela aldi berean.

Aipatu dudan laguntza bisuala bi motatakoa izan daiteke: azpitituluekin edo zeinuen hizkuntzarekin. Zeinuen hizkuntza erosoagoa eta eraginkorragoa da, gerta baitaiteke gorrak azpitituluak ez ulertzea, azpitituluen hizkuntza edozein dela ere. Gorrei ahozko bi hizkuntza funtzional ikastea (demagun euskara eta gaztelania) ikaragarri kostatzen zaie; bakarra ikasteko ere esfortzu handia egin behar izaten dute. Are gehiago, ia seguru nago, ez bagenu gor bat hizkuntza funtzional bat ikastera bultzatuko, bera ez litzatekeela hizkuntza hori menperatzera iritsiko, hau da, ikasi bai, baina ez luke hizkuntza baliabide aberastasun handiegirik izango.

Ondorioz, gorrek ez dituzte euskara edo gaztelania moduko hizkuntza funtzionalak menperatzen. Arrazoia? Guk bizitza osoa daramagu hizkuntza horiek etengabe jasotzen eta erabiltzen, eta horrek baliabide aberastasun handia ematen digu; gorrak, berriz, entzuleentzat prestaturiko gizarte honetan, ikasketan atzeratuta joaten dira maiz, eta askoz baliabide gutxiago menperatzera iristen dira, bai ahozkoan, bai idatzizkoan; bai jasotzerakoan, bai adierazterakoan.

Beraz, gorrak informazio osoa jasotzen duela ziurtatzeko arreta berezia jarri behar da, bestela informazioa jasotzerakoan gaizki-ulertu asko gertatzen baitira, lantegietan ere bai; lagundu egin behar zaie, eta informazioa modu ulerterrazean eman. Idatzizkoarekin errazagoa da (adibidez, idatzia etxera eraman eta etxekoek azaldu ahal diote), baina ahozkoarekin eta bat-batekoa baldin bada, askoz zailagoa da konponbideren bat topatzea.

Enpresetan lan egiteko aukerak mugatu egiten al zaizkie?

Gorren %50 inguru lantegi estandarretan ari da lanean, eta beste %50 enpresa babestuetan (Gureak, Katea…).

Enpresa estandarrei dagokionez, oraindik ere bide luzea dago egiteko, nahiz eta tarteka ikusten diren kasu eredugarri batzuk; adibidez, Soralucen, Batzar Nagusian zeinuen hizkuntzaren aldibereko itzulpena egin izan dute Eskuaire zerbitzua baliatuz. Baina aitzindaria eta enpresa guztien artean eredugarriena aipatu beharko banu, Elay aipatuko nuke, 10-15 urteko elkarlana izan baitugu eurekin. 5 langile gorrek egiten dute bertan lan, gor horietako bakoitza gortasun maila desberdinarekin, eta enpresak laguntza asko eta askotarikoa eskaintzen die. Gainera, enpresa osoko langileei eskaintzen zaizkie zeinuen hizkuntza ikasteko ikastaroak. Guretzat ere oso lagungarria eta aberasgarria izan da eurekin izan dugun elkarlana, ekintza eta estrategia desberdinak probatzeko aukera eskaini baitugu Elayk.

Irakurtzen jarraitu...

Soziolinguistika Klusterrak, EHUrekin eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzarekin lankidetzan egin duen esperientzia pilotua da ALDAHITZ. 2014an EAEko hiru lantegitan jarri zen martxan, horietako bat Fagor Arrasate Markinan; EHUko irakasle den Pello Jauregi doktoreak zuzendu zuen, Soziolinguistika Klusterreko Pablo Suberbiolaren laguntzaz.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Argazkia: https://www.flickr.com/photos/samsteele/2840859065

Interbentzioa aplikatzen zen lantegian dinamika berri bat sortzea zen helburua, lankideen arteko eguneroko harremanetan euskaraz gehiago egiteko aukera emango zuena. Hain zuzen ere, Automatismoetako Departamentuan horrelako dinamika baten bila genbiltzan aspalditik, ezagutza oso altua izan arren, erabilerarekiko kezka baitzegoen. Gainera, interbentzioko baldintzak betetzen zituen departamentu horrek, euskarazko ezagutza edo ulermen maila langile guztiek zutelako eta esperientzia hori garatzeko erabakia aho batez hartu zutelako.

Lehenengo, denen oniritziz, EUSLEAK aukeratu ziren, hau da, esperientziak irauten zuen bitartean barruko harremanetan euskarazko jardunari eutsiko ziotenak. Hori da, hain zuzen ere, egitasmo honen metodologia edo ardatza: EUSLEEK eguneroko jardunean euskarari eustea. Lehen hilabeterako, 15 langileren artean 2 eusle aukeratu ziren eta beste 2 bigarren hilabeterako. Horrekin batera, beraien artean koordinatzaile bat hautatu zen datuak bidaltzeko. Jarraian, langileen arteko hizkuntza-ohiturak modu aitortuan jasotzeko lehen mintzagrama egin zen. Bi hilabeteko interbentzioa bukatu zenean 2. mintzagrama osatu zuten. Hiru hilabetetako etena egin, eta 3. mintzagrama egin zen. Emaitza:

Grafikoa

Balorazioa oso positiboa izan zen hasierako erronka bete zelako eta interbentzioak emaitza onak eman zituelako: 8 puntuko igoera. Bestalde, dinamika sinplea izateak ere asko lagundu zuela aipatu ziguten langileek. 2015ean ere ALDAHITZeko dinamikak jarraipena izango du eta bertan parte hartuko dugu.

Bidaltzailea: Jose Mari Legarra (Fagor Arrasateko Muntaketa Elektrikoetako talde burua)

Irakurtzen jarraitu...

Biharko Taldeko Azkoitiko San Jose Egoitzan lan egiten duten langileen euskara ezagutza altua da; 2012an egindako diagnostikoaren arabera, langileen %90ek ulertzen du euskara. Erabilera, ordea, beste kontu bat da; izan ere, diagnostikoa osatzeko egin genuen ahozko neurketaren arabera, %37 ingurukoa da erabilera.

Susana_Nekane_azkena

Datuak ikusita, Euskara Batzordean lankideen arteko hizkuntza ohiturak aldatzea jarri genuen helburutzat, eta trebakuntza saioetan zebiltzanekin hasi ginen. Ekimen honetan parte hartu duten Nekane eta Susanarekin elkartu gara egin dutena azaltzeko:

–   Azalduko al diguzue hizkuntza ohiturak aldatzeko dinamikan egin duzuena?

Susana: lehenengo, eguneroko lanean, normalean gaztelaniaz zein lankiderekin aritzen ginen identifikatu genuen. Gero, euskaraz egiten genuena baino gehiago egin genezakeen aztertu eta, erantzuna baiezkoa bazen, gutako bakoitzak bi edo hiru lankide aukeratu zituen, eta lankide horiekin zer egin zehaztu zuen.

Adibidez: nik lehen Mertxerekin dena gaztelaniaz egiten nuen; bera ere trebakuntza saioetan zebilen eta euskaraz ondo egiten zuela ohartu nintzen, eta berarekin gehiena euskaraz egiteko helburua jarri nion neure buruari.

Helburua zehaztutakoan, guztiak horma-irudi batean itsatsi genituen, begien bistan izateko. Gero, urtean zehar, pare bat jarraipen bilera egin ditugu nola goazen ikusteko.

–   Eta zein izan da bilakaera?

Nekane: ohitura batzuk aldatu dira. Orain, euskara gehiago entzuten da pasilloetan. Gainera, euskaraz ez dakiten lankide batzuk euskaltegian dabiltza eta, euskaraz eginda, nolabait ikaste prozesu horretan laguntzen diegula ohartu gara.

Udazkenean berriro egin genituen ahozko neurketak, eta erabilera %68koa izan zen; beraz, bilakaera ona izan dela esan beharko dugu.

Irakurtzen jarraitu...

Euskarak berezko zeinuen hizkuntza al du edo mundu osorako zeinuen hizkuntza bakarra dago? Mimika al da? Noizbait halako edo antzeko zalantzak izan dituenari Miren Lazkanok, EMUNeko aholkulariak, egindako HIZNETeko sakontze-egitasmoa irakurtzea gomendatzen diogu. Jarraian jaso dugu Mirenek, guk eskatuta, egin digun proiektuaren laburpena:

71915_3f9fd7d161_z

Argazkia: https://www.flickr.com/photos/istolethetv/71915

Gorrak entzuleez inguraturik bizi dira. Komunitate txikia osatzen dute –mila jaioberritik bat gor sakona da– eta, gainera, sakabanaturik bizi dira. Arrazoi horiek eta beste batzuk tartean direla, gorren komunitatea ikusezina eta arrotza da oro har gizartearentzat eta, horren ondorioz, zeinu hizkuntzei buruzko hainbat aurreiritzi nahiko zabaldurik daude egun gizartean.

Batetik, esan beharra dago zeinuen hizkuntzak ez direla mimika, izan ere, mimika hutsa balira entzuleok gai izango ginateke ulertzeko, eta agerikoa da ez dela hala gertatzen. Bestetik, oso ohikoa da pentsatzea zeinuen hizkuntza bat eta bakarra dela. Uste okerra da hori ere, zeinuen hizkuntza asko baitaude munduan, gorren komunitate bakoitzak berea du: Espainiako Zeinuen Hizkuntza, Kataluniako Zeinuen Hizkuntza, Amerikako Zeinuen Hizkuntza… Azkenik, jende askok uste du zeinuen hizkuntzak zeinuetara ekarritako ahozko hizkuntzak direla. Aurreko baieztapen hori indargabetzeko nahikoa da azaltzea Mexikon eta Estatu Batuetan zeinuen hizkuntza bera edo oso antzekoa erabiltzen dutela, eta Britainia Handikoa eta Estatu Batuetakoa, berriz, oso desberdinak direla.

Euskal Herrira etorrita, hemen bi zeinu hizkuntza erabiltzen dira: Espainiako Zeinu Hizkuntza eta Frantziako Zeinu Hizkuntza. Baina sakontze-egitasmoan azaltzen den moduan, elkarren artean ulergarriago dira nolabait zeinu hizkuntzak ahozko hizkuntzak baino, eta mugaz bi aldeetako gorrek elkar ulertzen dute arazo handiegirik gabe. Arrazoi desberdinak egon litezke ulergarriago izate horren atzean; gehiago jakin nahi izanez gero, egitasmoko testuan informazio osoagoa dago.

Bestalde, zeinuen hizkuntzak badituzte antzekotasunak ahozko hizkuntza gutxituekin. Zeinuen hizkuntzak, ahozko hizkuntza gutxituak bezalaxe, diglosi egoeran bizi dira, hizkuntza menderatzaileak funtzio ugari bereganaturik dituela –hizkuntzari prestigioa ematen diotenak batik bat: zientzia eta politikarako hizkuntza, goi mailako gizarte taldeen hizkuntza, hezkuntzarako hizkuntza…–. Esan daiteke, bestalde, bai zeinu hizkuntzen bai ahozko hizkuntza gutxituen erabiltzaileek, euren hizkuntzen urte luzetako bazterketaren ondoren, harrotasun ezak eraginda, autogorroto sentimendua garatu izan dutela euren kulturarekiko eta hizkuntzarekiko. Bukatzeko, Euskal Herrira etorrita, aipatuko nuke bi kasuetan herri mugimenduek izan duten garrantzia. Ume gorren gurasoek sortutako elkarteek bultzada handia eman zioten gorren komunitateen eskubideak aldarrikatzeko mugimenduari. Euskararen kasuan, gizarte antolatuak egindako lan eskerga gure hizkuntza normalizatzeko bidean oinarri sendo bat izan da azken berrogeita hamar urteotan.

Bidaltzailea:  Miren Lazkano (EMUNeko aholkularia)

Irakurtzen jarraitu...