Aipaturiko Mondragon Korporazioaren koordinatzaileen topaketan, bigarren saioan, kooperatibagintza eta  etorkizuna hizpide hartuta, Igor Ortegaren (Lanki) eta Mikel Lezamizen (Mondragon) hitzaldi bana entzun ahal izan genuen.

P1040638

Mondragoneko Hedapen Kooperatiboaren arduraduna den Mikel Lezamizek mundu mailan kooperatibismoaren sorrera ekarri zuen gogora, 1761. urtean, Glasgow inguruan Fenwick Consumer Cooperative delakoa sortu zenekoa, hain zuzen ere. Gerorago etorri zen Manchester inguruko Equitable Pioneersof Rochdale esperientzia arrakastatsu eta iraultzailea, 1844. urtean. Gurera etorriz, auzolana, natur baliabide komunalak eta bestelako esperientzia komunitario batzuk aipatu ondoren, Jose Maria Arizmendiarrietari heldu zion. Lanaren subiranotasuna eta langileen duintasuna bilatzen zituela aipatu zuen Mikelek.

Lanki-ko Igor Ortegak ere kooperatibismoaren ibilbidea izan zuen aztergai. Sarreran aipatu zuenez, Jose Maria Arizmendiarrietak, Arrasateko Kooperatiba Esperientziaren sorreran enpresa egitura kapitalisten metabolismoaren iraulketa bilatzen zuen, barne egituraketak pertsonaren duintasunaren oinarriari erantzun ziezaion, eta enpresaren funtzio soziala eraldatuz.

Hasierako helburu hura lortu den ala ez, balantzea alderdi askotatik egin daiteke, baina emaitza gozoak (kooperatiben euskararekiko konpromisoa, besteak beste) nahiz gaziak topa daitezke, hala nola, kapitalismotik bereizteko zailtasunak handitzea eta, ideologia alboratuz, enpresa pragmatikoaren ideia indartzea.

Igorren iritziz, kooperatibagintzaren balio berrituak badu zer eskaini; aldagai berrien premia sumatzen baita. 3 adierazle aipatu zituen: liberalismo ekonomikoaren utopiaren pitzadurapublikotasunaren paradigmaren agorpena, eta emantzipazio narrazio potoloekiko mesfidantza. Izan ere, gizartea errotik aldatu zaigu eta paradigma zaharrekin gabiltza.

Etorkizunera begira, Ormaetxearen gogoeta edo aurreikuspena behin baino gehiagotan egon zen bi hizlarien ahotan: “Iragar daitekeen hipotesia da, 2055. urtean egongo diren enpresen multzoan kooperatibismoa eta pertsonen gizartea aztarna ohoragarri gisa aitortuko direla” (Ormaetxea, 2006)

Igorrek uste du kooperatibak eragile izan behar direla etorkizunean, baina ikerlari moduan dilema baten aurrean gaudela uste du; erantzun erraza ez duena. Batzuek diote, enplegua babestu ahal izateko ziurrenik kooperatiben nortasun elementu gogorrak lausotu beharko ditugula, ziurrenik soberania partekatu beharko dugula kapitala errazteko edo egonkorragoak izateko, baldin eta dimentsioa garrantzitsua den sektoreetan lehiatu behar badugu. Horren aurrean, beste batzuen iritziz, agian, kooperatibaren formularekin egungo testuinguruan ezin dugu lehiatu eta, aldiz, gure hautua izan beharko litzateke berrikuntzaren nitxoetan gotortu gaitezkeen bideak, non ezagutzaren ekonomia horretan pertsonen baliabideak diferentzial konpetitibo nabarmenagoak diren. Bidegurutze zaila.

Mikel baikor agertu zen etorkizunari begira, kooperazioa eta kooperatibak gailenduko direla uste baitu; badira zantzu batzuk hori adierazten dutenak; esaterako, Europako Parlamentuak kooperatibak indartzeko emandako ebazpena, edo kooperatibak sortzen laguntzeko hainbat tokitan egin diren lege aldaketak (New York hirian, edo Hego Korean, besteak beste). Mondragonen erronkei dagokienez, talde bezala jarraitzea, balioak mantentzea, kanpoko enpresak kooperatibizatzea (mistoak), eta enpresa zordunetan esku-hartzea aipatu zituen, besteak beste.

Euskarak kooperatibetan eta lan-munduan izan dezakeen etorkizunari dagokionez, kooperatibak aitzindari izan direla gogorarazi zuen Mikelek; azken 40 urteetan kooperatibak eta euskara eskutik joan direla azpimarratu eta etorkizunean ere hala izango dela uste du. Horren erakusgarri dira egun 60 kooperatibek euskara plana izatea, Jaurlaritzak martxan jarri berri duen EUSLAN proiektuan 11 enpresatik 9 kooperatibak izatea, eta Kontseiluaren EUSKARAGILEAK egitasmoan ere beste horrenbeste.

Irakurtzen jarraitu...

Joxean Alustiza zumarragarra da, 50 urte ditu eta 1991tik Fagorreko kooperatibetan aritu da lanean. Hainbat kooperatibatako lehendakari izan da (Fagor Arrasate, Koniker…) eta 2010etik Fagor Taldeko Kontseilu Orokorreko lehendakaria da.

foto 4 (1)

Lehenik eta behin, deskribatu Fagor Taldea labur-labur:

7 kooperatibek osatzen dute Taldea, eta 5.300 langilek –horietatik 3.800 bazkideak–.  Euskal Herrian 19 planta ditugu eta guztietan dugu euskara plana. Lehen euskara plana 1997an abiarazi genuen, eta ordutik hona poliki-poliki kooperatiba guztietara hedatu ditugu.

Zehaztu dezakezu zein eskualdetan dituzuen plantak?

Debagoienan, Donostialdean, Lea-Artibain, Txorierrin, Sakanan eta Tafallaldean.

Eta zergatik euskara planak Fagorren?

Batetik, ingurunearekiko konpromisoarengatik. Urte dezente dira gure ingurua euskalduntze prozesua garatzen ari dela, eta guk ingurune horrekiko konpromisoa dugu eta gure ekarpena egin nahi dugu.

Bestetik, bazkideen borondate eta nahi argi bati erantzuteko jarri genituen euskara planak abian.

Zeintzuk izan dira azken urteotako lorpenak?

3 lorpen aipatu nahiko nituzke: erabilera, normalizazioa eta Euskara Batzordeen dinamika.

Azaldu, mesedez, 3 lorpen horiek zabalago.

Lehenik, erabileran izan dugun hazkundea. Laneko arlo ezberdinetan landu dugu euskararen erabilera, eta hazkundea nabaria da. Adibide gisa, Batzar Nagusiak aipatu nahiko nituzke. Batzar Nagusiak, kooperatibako organo gorenak diren batzarrak, euskara hutsez egiten ditugu gaur egun Fagor Taldeko kooperatiba guztietan, eta Taldeko lehendakarien Batzarrak, Kontseilu Orokorra edota Taldeko Kontseilu Sozialak ere euskara hutsez egiten ditugu.

Ahozko erabilera informalean izan dugun hazkundea ere aipagarria da. 1999an %20ko erabilera zen, batez beste, Fagor Taldean; eta, gaur egun, %44 erabiltzen dugu euskara eguneroko harreman informaletan. 20 puntuko hazkundea gainditu dugu. Arrasateko kale erabilerako azken datua %34koa da, eta aipagarria da kalean baino euskara gehiago erabiltzera heldu garela lanean.

Bigarrenik, normalizazioaz hitz egiten dudanean esan nahi dut, gaur egun, lanean, edozein lan egin dezakegula euskaraz. Horretaz konturatzea prozesu luzea izan da, baina, orain, normaltasun osoz egiten ditugu lanak euskaraz, eta ez da inor horretaz harritzen. Duela 20 urte espero ez genuena lortu dugu zentzu horretan. Atzera egitea zail ikusten dut.

Eta, hirugarrenik, Euskara Batzordeen dinamika goraipatu nahi dut. Fagorreko boluntario asko eta asko aritu izan da eta ari da euren kooperatibako euskara garatzeko inurri lana egiten, eta hori lorpen handia da.

Eta zeintzuk dira hurrengo urteetarako erronkak?

Erabileran aurrera egin dugu, baina ezin gara lokartu, eta aurrera egiten jarraitu behar dugu. Gizarteko beste hainbat arlotan bezala, lan mardula dugu egiteko arlo honetan.

Eta, bestetik, departamentu eta sekzioetako jardun normalizatua ziurtatzearen alde, kide guztien euskararen ulermena ziurtatu beharko genuke.

Horiek aipatu nahiko nituzke gure bi erronka nagusi gisa.

Irakurtzen jarraitu...