LABORAL Kutxa erakunde aitzindarietako bat da euskararen normalizazioan; askotariko egitasmoak babesten ez ezik, baita barne eta kanpo erabileran ere. 2015ean, lan horren errekonozimendua jaso zuen, LABORAL Kutxaren urrutiko banka-zerbitzuak Urrezko Bikain Ziurtagiria eskuratu baitzuen. Euskara eta hizkuntzak, oro har, nola kudeatzen dituzten jakiteko Nuria Agirre, LABORAL Kutxako Giza-Baliabideetako zuzendariari hainbat galdera luzatu dizkiogu.

IMG-20160316-WA0002

  1. LABORAL Kutxan noiztik eta nola bultzatu izan duzue euskararen normalizazioa?

Ia 30 urte igaro dira (1987ko urtarrila zen) garai hartako LAN KIDE AURREZKIAn “Euskararen presentzia berpizteko zirriborro-proiektua” landu eta aurkeztu zenetik. Beraz, entitateak jatorrian dauka euskararen presentzia sustatzeko borondatea, eta barrura zein kanpora begira hamaika urrats eman ditu euskararen garapenari bere aletxoa jartzeko.

Horretarako, egoera diglosikoa gaindituz, euskara zerbitzu- eta lan-hizkuntza bihurtzeko behar besteko neurri jarri ditu entitateak mahai gainean urte hauetan guztietan. Azken helburua bezeroei arreta nahi duten hizkuntzan ematea da, kalitatezko zerbitzuaren oinarria den neurrian.

  1. Zer suposatu zuen LABORAL Kutxarentzat Urrezko Bikain ziurtagiria eskuratzea?

Hizkuntza-normalizazioaren prozesu konplexu eta luzean jasotako aitortza da, egindako lana egokia eta eraginkorra izan dela erakusten duena. Alde horretatik, Urrezko Bikain Ziurtagiria guretzat ere pizgarria izan da, euskara beste edozein atal edo arlo bezalaxe kudeatu daitekeela erakutsi baitio entitate osoari. Aitortza horrek mugarri bat jarri du LABORAL Kutxan, eta aurrera begira behar besteko urratsak ematen jarraitzeko borondatea daukagu. Izan ere, gauza handia da finantza-alorrean Urrezko aitortza jasotzen duen lehen finantza-entitatea izatea.

  1. Irudia (webgunea, sukurtsaletako errotulazioa…) bi hizkuntzatan duzue; zehazki, zein da irudian jarraitzen duzuen irizpidea?

LABORAL Kutxako errotulazioa bi hizkuntzetan dago, euskarari lehentasun espaziala emanez (letra-tamaina handiagoa eta hurrenkeran aurrean jarriz). Salbuespena Entitatearen marka komertziala da.

Irizpide hau Zerbitzu Zentraletan eta bulegoetan, edozein lekutan jarritako euskarri guztietan kontuan hartzen da, errotulazio finkoaz gain, aldi baterakoan ere aplikatzen delarik.

LABORAL Kutxak euskararen erabilera sustatzeko helburuarekin hitzartuta dituen Hitzarmenen haritik, hainbat bulegotako barruko errotulazio guztia euskara hutsean azaltzen da.

Piktogramak dituzten errotuluetan testua euskara hutsean ipintzen da (“Ez erre”, “Komunak”…), eta baita erabat ulergarriak diren errotuluak ere (“Ez pasatu”…).

Bestalde, kanpo-komunikazioa bi plano desberdinetan jarri beharko genuke: batetik, ahozko harremanak, eta bestetik, idatzizkoak. Eta horren arabera, onartuta dauden barruko hizkuntza-irizpideak aintzat hartuz, Euskal Herriko bulego guztietan bezeroak berak aukeratzen duen hizkuntzan mintzateko borondatea daukagu. Eta idatzizko komunikaziora etorrita, Euskal Herriko bezeroei informazioa elebietan edo bakarrik euskaraz bidaltzen zaie (aukera hori bezeroak hautatu beharra dauka bulegoan edo web nagusiaren bitartez).

  1. 70.000 bezero baino gehiagorekin idatzizko harremana euskaraz duzue. Nola iritsi zarete hain kopuru handia izatera?

Gaur egun indarrean dagoen Euskararen Plan Estrategikoaren bisioak honela dio: “LABORAL Kutxan bezeroek harreman komertzial guztiak euskaraz izateko aukera izango dute eta hautu hori egiten duen bazkide orok aukera izango du lanean eta laneko harremanetan euskaraz egiteko. Horretarako, entitateak jarrera proaktiboa erakutsiko du, langileen gaitasunetan eraginez eta erabilera bultzatuz.”

Horri erantzunez, bezeroen harremanen hizkuntza-hautuaren zain egon beharrean, modu proaktiboa erakutsiz hainbat kanpaina bideratu ditugu bezeroekiko idatzizko harremana euskara hutsean izan dadin bultzatuz. Kanpaina horien eraginez, gaur 70.000 bezero dira idatzizko informazioa euskaraz jasotzen dutenak.

  1. Ba al duzue irizpideren bat sukurtsaletan, ahoz, euskaldunei euskarazko arreta bermatzeko?

Bai, aspaldian ditugu indarrean Zuzendaritzak onartutako hizkuntza-irizpideen eskuliburua. Atal honetan bi esparru hartzen ditugu kontuan: batetik, aurrez aurreko harrera, eta, bestetik, telefono bidezko harrera.

Horretan, aurrez aurreko harrerari dagokionez, elkarrizketa bezeroak hasten duenean, bezeroari berak egindako hizkuntzan egiten ahalegintzen gara, euskaraz edo gaztelaniaz, alegia. Eta elkarrizketa LABORAL Kutxako langileak hasten duenean, langilearen euskararen ezagutza mailaren arabera, euskaraz edo gaztelaniaz ematen dugu zerbitzua.

Telefono bidezko harreran, ordea, kanpoko telefono-dei bat jasotzen denean, hasierako agurrean ele bietan dagoen mezua aktibatzen da automatikoki, eta horretan lehentasuna euskarak dauka. Tarte horretan, hizkuntza bezeroak hautatzen du, eta ahozko zerbitzua berak nahi izan duen hizkuntzan ematen zaio.

Bestetik, Euskal Herriko sukurtsaletako langile guztiei gomendatzen zaie hasierako agurra euskaraz egitea, bezeroari euskara erabiltzeko bidea erakutsiz.

Eta bukatzeko, sukurtsaletako erantzungailuari dagokionez, mezua bi hizkuntzetan egoten da, euskarari lehentasuna emanez.

  1. Eta, barne erabilerara begira, zein esparru ari zarete une honetan jorratzen edo jorratuko dituzue datozen urteetan?

Gaur egungo erronka nagusienak dira euskara lan-hizkuntza bihurtzea, gurekin idatzizko harremanak dituzten bezeroen kopurua 100.000ra heltzea eta goi-mailako lan komertziala euskaraz ere burutzeko gai diren gestoreak izatea. Horretarako, atal hauek dira lantzen ari garenak:

  • Hautaketa prozesuak: hala langile berrien inkorporazioetan, nola barne-sustapeneko lanpostuetan, hautatzen diren langileek exijitzen den euskararen ezagutza maila dutela ziurtatzen da. Horretarako, duela pare bat urte entitatean lanpostu guztien hizkuntza-eskakizunak ezarri ziren, eta lanpostu baterako aukeratzen den pertsonak eskuratutako lanpostuari dagokion hizkuntza-eskakizuna ezinbestean bete beharko du.
  • Trebakuntza: alor honetan, alde batetik euskara-eskolak antolatzen dira ezagutza-maila baxua duten lankideei begira, eta maila altua dutenentzat ikastaro teknikoak antolatzen dira, langileak euskaraz ere espezializatu daitezen kalitatezko zerbitzua eman ahal izateko.
  • Lan-bilerak: euskarak gero eta presentzia handiagoa izan dezan, neurriak hartzen ari gara bilerak euskaraz egin daitezen. Horretarako, helburuak ari gara adosten.
Irakurtzen jarraitu...

Ehun urte bete dira Arrasateko Kooperatiba Esperientziaren sortzaile izan zen Jose Maria Arizmendiarrieta Markinako Barinaga auzoko Iturbe baserrian jaio zela. Urteurren horren harira, hainbat ekitaldi antolatzen ari dira urte osoan. Guk euskararekin izan zuen harremana ezagutu nahi izan dugu. Ba al zekien euskaraz? Hitz egiten al zuen? Euskaltzalea al zen?

Galdera horiei erantzuteko Julen Arexolaleibak, pasa den astean, Mondragonen kooperatibetako euskara koordinatzaile eta batzordekideei emandako hitzaldian aipatutakoak, eta Lanki kooperatibak argitaratutako “Kooperatibak eta Euskara” liburuko hainbat pasarte josi ditugu.

Arizmendiarrieta_argazkia

Mutiko euskalduna ingurune euskaldunean

Goian aipatu bezala, Jose Maria Arizmendiarrieta Markinako Barinaga auzoan jaio zen, 1915. urtean. Garai hartan Barinagako komunitatea guztiz euskalduna zen, eta gainera nahiko isolatua gune erdaldunekiko. Hori dela eta, eskolara joan arte euskara hutsean bizi izan zen Arizmendiarrieta.

Nolanahi ere, gaztelania ikasteko modua ez zen traumatikoa izan, euskara erreprimitzera ez baitziren iritsi; euskara bakarrik zekiten haurrei gaztelania irakastea zuen eskolak helburu.

Halaber, XX. mende hasierako giro hartan, eta bere familiaren bitartez, gaztetatik ezagutu eta barneratu zituen ideia kristau eta abertzaleak.

Gazte kristau euskaldun abertzalea

12 urterekin izan zuen euskal literaturarekin lehen kontaktua eta, 1931. urtean, Gasteizko apaiztegira joan zenean, euskararen aldeko jarrera inkontzientea zena kontziente bizi bihurtzen hasi zen.

Apaiztegian, “Kardaberaz Bazkuna” euskaltzale elkarteko partaide izan zen; “Euskarak burua jasotzea Jainkoak nahi du” zen elkartearen lema. Elkartearen helburua, besteak beste, filosofian, fisikan eta beste hainbat arlotan egiten ziren lanak euskaraz ere eskaintzea zen; eta, oporrak iritsitakoan, baserriz baserri ibiltzen zen euskal etnografiarekin zerikusia zuena biltzen. Bide batez, baserritarrei ere ikusarazi nahi izaten zien harro egoteko altxor bat zutela.

Baina giro soziopolitikoa gero eta ezegonkorragoa zen, eta gerra zibila piztu zen 1936. urtean. Orduan, eta “Arretxinaga” izengoitiarekin, euskararen historiako lehen egunkari euskaldunean –“Eguna kazetan– hasi zen erredaktore lanetan. Baina frankistak 1937. urtean Bilbon sartu, eta han harrapatu zuten.

Euskararen aldeko eredurik eman eta hartu ez

Kartzelan egonaldia egin ondoren, abade ikasketak amaitu, 1940. urtean ordenatu, eta Arrasatera apaiz laguntzaile joateko deitu zuten.

Arrasate hankaz gora eta hustuta topatu zuen Arizmendiarrietak. Euskararen erabilerari dagokionez, lotsa eta beldurra nagusitu ziren. Arizmendiarrietak euskararen bukaera iritsi zela barneratu bide zuen eta, gai horrek bueltarik ez zuelakoan, beste bide bati heldu zion: eredu kapitalistari aurre eginez, herria indartu eta miseriatik ateratzen laguntzeari.

Honela zioen Jose Mari Mendizabal apaiz arrasatearrak: Alguien se podrá preguntar por qué no siguió esa trayectoria de trabajo y cultivo del vascuence. La respuesta creo que es bastante normal. En 1941 en Mondragón había hambre, miseria, ignorancia, tuberculosis, falta de viviendas, familias con hombres en las cárceles… Pienso que pensó que lo primero es lo primero.

Joxe Azurmendik honakoa esan zuen garai haietako barinagatarraz: Arizmendiarrieta, ha podido pensar, no sin razón, que en aquellas circunstancias la más mínima sospecha de simpatías nacionalistas habría significado un serio obstáculo para su labor social…

Berak bultzatutako ekintza guztietan euskarak ez zuen inolako lekurik izan. Bere idatzietan ere, Arrasatera etorri eta lehen 20 urteetan esaldi bakar bat baino ez da aurkitu euskaraz. Euskaraz etxekoekin, gerra aurreko lagunekin eta gaztelaniaz ozta-ozta moldatzen ziren zaharrekin bakarrik aritu zen.

Patxi Goikolea euskaltzale arrasatearrak ondorengo bizipenak oroitzen ditu: Eskolan berari entzuten egoten ginenean erdaraz hitz egiten zuen beti. Baginen hiru lagun edo euskal kutsua barru-barruan geneukanak (…) Gogoratzen dut guk Arizmendiarrieta tentatu egiten genuela. Behin esan genion: “Ze euskara gutxi egiten den…”. Bere erantzuna hauxe izan zen: “Zuek egin euskaraz, denok ezin dugu egin, baina zuek ahal duzuena egin!”.

Hizkuntzaren eta politika alorraren inguruan jarrera garbirik erakusten ez zuenez, hainbaten artean haserrea sortu eta kritikak jaso zituen, Gobernutik nahiz ezker iraultzailetik.

Azken urteetako berreskuratze hastapenak

Aurreko urteetan jasotako kritikek eragina izan zuten Arizmendiarrietarengan. Era berean, Francoren heriotza bazetorrela ikusten zuen, eta horrek hainbat aldaketa ekarriko zituela. Bere azken urteetan euskararen aldeko pauso txikiak ematen hasi zen: Lan Kide Aurrezkian diru-laguntzak bideratzen, kooperatiba batzuetako izenak eta estatutuak euskaratzen, “Tu Lankide“ aldizkarian euskarazko artikuluak idazten…

Gizartearen euskalduntze prozesua gero eta indartsuagoa bilakatzen ari zen heinean, Arizmendiarrieta ere euskararekiko ardura handiagoa hartzen hasi zen. Haurrek euskaraz ikasteko aukerak sortzen ari ziren eta ugaritu egin zen euskal irakasleen beharra eta, horri erantzuteko, Irakasle Eskolaren sorrera bultzatu zuen.

Hil aurretik eskuz idatzitako azken berbak ere euskaraz idatzi zituen.

Artikuluaren gaineko beste artikulu bat: tulankide

Irakurtzen jarraitu...