“Euskalgintzaren barruan geldialdiarena, diskurtso berriak lantzeko premia, iparra falta dela… bezalako terminoak entzuten dira. Feminismoaren kasuan, justu kontrakoa, belaunaldi aldaketa bat eman dela, gazte asko daudela, sare zabal eta anitza dagoela, zenbait hedabidetan sartzea lortu dela, gizartean indar egiten dutela. Bat oso apal ikusten da eta bestea, berriz, gora datorrela. Oso diferente sumatzen dira”. Horrela hasten du Emuneko gure lankide Saioa Lizarraldek bere Hizneteko “Euskalgintza eta feminismoaren arteko sinergiak” proiektuko ondorioen atala.

Feminismoaren esperientzia hori baliatuz, euskararen normalizazioari begira eta erdaldunen mundu hori aktibatzeko, feminismoan interesgarriak eta baliogarriak izan daitezkeen estrategiak eta diskurtsoak aztertzen saiatu da Saioa. Horiek aztertzeaz gain, Lorea Agirre eta Mari Luz Esteban adituei zuzenean egin die elkarrizketa.

12973266914_5bbbef8901_o

Argazkia: Flickr

Hona ekarri ditugu Saioak proposatzen dituen eta euskalgintzaren ikuspuntutik garrantzitsuak izan daitezkeen lan ildoak:

Desnaturalizazio prozesua ematea: emakumeak ez ditu biologiak eramaten zaintzara, umeak heztera, etxeko lanak egitera… hori dena deseraikitzea izan da feminismoak egin duen iraultza potenteenetariko bat. Erronka bera du euskalgintzak, nola ulertu euskal identitatea modu konplexuagoan,  malguagoan.

Gatazka probokatzea: feminismoaren taktika neurri batean izan da gatazka probokatzea, izan ere, gatazka injustizia ikusarazteko modu bat baita. Hiztunen planora ekarrita, gatazka probokatzea, arazo bihurtzea, justizia sozialera ekartzea da egin beharko genukeena.

Kontsentsua bilatzea: kontsentsua zerbait desiragarria da, baina ez edozein preziotan. Feminismoak kontsentsuaren bidea hartu izan balu gauza asko ez lituzke lortuko. Euskararen kasuan askotan minimoetatik behera ibili gara; izan ere, ez dugu lortzen inor deseroso jartzea.

Pribilegioei buelta ematea: sinestea eta jakitea pribilegiatua izango zarela elebidun bazara. Klabea izango da euskaraz aritze hori pribilegiatzea eta horren inguruko praktikak martxan jartzea.

Protokoloen bidea lantzea: feminismoak protokolo batzuk eginak ditu eta, protokolo sinple batzuk izanda ere, lortu du leku batzuetan presentzia ziurtatzea. Euskalgintzak bide luzeagoa du hor egiteko.

Euskaldunak-erdaldunak paradigma berraztertzea: dagoeneko ez da erdaldunak versus euskaldunak. Taldea da, eskubideen alde daudenak eta eskubideen kontra daudenak, demokratak eta ez demokratak. Zu zergatik egon behar zara euskararen alde? Ba eskubide bat delako, zuk dituzun beste hainbat eskubide sozial bezalakoa, eta justizia sozialeko ekintza bat delako, ez horrenbeste euskaldun izan behar duzulako.

Paradigma partzial batetik paradigma unibertsal batera pasatzea: feminismoak esaten du emakume berdinzalea bizi den lekuan bizi ahal dela edonor, guretzako ona dena ona dela guztiontzat. Feminismoak egin duena da esatea ez dela gure problema, baizik eta gizakion problema dela. Euskararekin egin daiteke hori? Euskara gaur egun partziala da, bai agendan, bai politiketan… euskarak egin dezake diskurtso bat esanez, gu ez gara partzialak, unibertsalak gara?

Gutxiengo batzuk zehaztea: feminismoa, nahiz eta gatazkekin eta eztabaidekin, gai izan da abertzaleak eta ez abertzaleak, instituzionalistak eta ez instituzionalistak batzeko eta minimo batzuk zehazteko. Euskalgintzan beti egon da arazo gehiago horretarako; horregatik da hain garrantzitsua gutxiengo batzuk zehaztea.

Ahalduntzearen diskurtsoa zabaltzea: euskalgintza eta feminismoa lehenago ere alderatu izan dira zapaldutako mugimendu gisa. Zer izango litzateke kasu bakoitzean jabetzea, ahalduntzea eta boteretzea? Lau dira: jakitea (injustizia edo desberdintasun hori bizi duzula), jabetzea (konturatzea), ahalmentzea (jabetu eta gero gai izatea horri aurre egiteko) eta boteretzea (prozesu bat abian jartzea injustizia edo eskubide galera hori sortzen dituzten eremu diferenteak kontuan hartuta: politikoak, psikosozialak, kognitiboak… ). Hori da feminismotik jasotzen duguna eta hori aplikatu daiteke mugimendu eta borroka gehienei.

Eremu mistoak sortzea eta konplizeak bilatzea: feminismoan emakumeen espazioak egon behar dira, baina, garrantzitsua da eremu mistoak ere egotea. Badira konplize gisa jokatzen duten gizonak eta hori komeni zaigu. Euskararen arlora etorrita, eremu asko daude non erdaldunak bakarrik dauden, eta hor ez baditugu konplizeak ez dugu ezer egiten.

Berdintasunaren ondorioak azaltzea: berdintasunaren onurak zeintzuk diren azaltzen saiatzen gara, baina galerak ez. Ahalegin bat egin beharko genuke berdintasun horrek pribilegioak galtzea ekarri dezakeela azaltzen. Hor lehia bat dago gizon eta emakumeen artean, edo euskaldun eta erdaldunen artean.

Gune propioak sortzea: halaber, garrantzitsua da bakarrik emakumeentzako/euskaldunentzako diren gune propioak ere izatea. Komunitate edo lobbyak sortzea, alegia.

Uko egitearen kontzeptua zabaltzea: erdaldunen kasuan ez da bakarrik urratsak ematea ikastearen alde, onartzea arlo/talde batzuetan ez zarela egongo euskara ez badakizu, dena ez duzula ulertuko, uko egiteko ahalmen hori interesgarria da. Feminismoan lortu nahi dena da, feminismoak eskatzen dion horri uko egitea, eta ez norberak nahi duenari egitea uko. Abiapuntua ez naiz ni, taldea da.

Honakoa ez da atzo goizeko eztabaida, Maria Mercè Marçal (1952-1998) poeta kataluniarrak bere Dibisa poeman (Itxaro Bordak itzulia, Susa) izan zuen hizpide duela hamarkada batzuk. “Menturari hiru dohain zor dizkiot: emakume sortu izana, klase sozial apalekoa, eta herrialde eta kultura zapaldukoa, eta hiru bider errebelde izateko aukera eman izana”.

Sakontze egitasmo osoa hemen duzue irakurgai

Irakurtzen jarraitu...