Lantalan-en, aurretik ere, aipatu izan ditugu gorrak eta zeinuen hizkuntzak; Miren Lazkanok, gure lankideak, bere HIZNETeko sakontze-egitasmoaren laburpen artikulua idatzi zuenean, hain zuzen ere. Oraingoan, gorrek lanean nahiz lanetik kanpo zein egoera bizi duten jakin nahi izan dugu eta, horretarako, Iñaki Madinabeitia, AransGiren Bergarako egoitzako zuzendariarengana jo dugu, eta hark argitu dizkigu zalantzak.

aspasor_que-te-puede-ofrecer

Argazkia: www.aspasor.org

Zein da gorren egoera gaur egun? Zer eskaintzen die AransGik?

Gorren komunitatea minorizatua eta ahula da, euskaldunona baino gehiago; gorrak asko izan arren –1000 pertsonatik 1 jaiotzaz gor sakona da, eta 2-3 haurtzarotik– sakabanatuta bizi baitira.

Batzuetan galdetzen digute ea zein entzumen galeratik aurrera den pertsona bat gorra. Guretzat entzumen galeraren bat duen pertsona oro gorra da, edo izan beharko litzateke; “litzateke” esaten dut, askotan familiakoei eta ingurukoei kosta egiten baitzaie euren senide edo lagun hori gorra dela onartzea.

Guri, AransGi-ri dagokionez, Bergaran, Tolosan eta Donostian ditugu egoitzak, eta gorrei –haur nahiz nagusi– arreta integrala eskaintzen diegu; horretarako, Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin, eta Aldundiko eta udaletako hezkuntza eta ongizate zerbitzuekin koordinatzen gara.

Gortasuna sendatzeko edo arintzeko gaur egun merkatuan dauden bitartekoak eraginkorrak al dira?

Egia da gortasuna ez dela sendatzen, baina gero eta baliabide gehiago eta hobeak daude. Adibidez, audiofonoak ahozko mezuak filtratu eta anplifikatu egiten ditu, baina, bere mugak ditu, egoera batzuetan ez baititu jasotako mezu eta soinu guztiak ondo bereizten eta sailkatzen, eta egoera jakin batzuetan (taberna batean, esaterako) gorrak zarata baino ez du entzuten. Gor sakonei, berriz, inplanteak jartzen zaizkie; belarriko koklean (karakolean) zelulak estimulatzeko elektrodoak sartzen zaizkie, eta horri esker informazio akustikoa iristen da garunera.

Lan-munduari dagokionez, gorrek zein zailtasunekin egiten dute topo?

Gorrek azpimarratu nahi izaten dute eurak ez direla arazoa, baliabideak eskaintzen zaizkienean arazoak, neurri batean behintzat, desagertu egiten baitira. Ñabardura hori egitea garrantzitsua da.

Lan-munduan –mundu arruntean bezalaxe– laguntza bisualaren premia du gorrak. Kontuan izan behar dugu gortasunik ez duen pertsona batek jasotzen duen informazio zehatz osotik %70 inguru entzumenetik jasotzen duela; gortasuna duen pertsona baten kasuan, berriz, ikusmenak hartzen du lehentasuna ezinbestez. Itsu bat eta gor bat alderatuz gero, esango nuke gorrak itsuak baino bizi kalitatea hobea duela, baina itsu batek gor batek baino informazio gehiago jasotzen duela aldi berean.

Aipatu dudan laguntza bisuala bi motatakoa izan daiteke: azpitituluekin edo zeinuen hizkuntzarekin. Zeinuen hizkuntza erosoagoa eta eraginkorragoa da, gerta baitaiteke gorrak azpitituluak ez ulertzea, azpitituluen hizkuntza edozein dela ere. Gorrei ahozko bi hizkuntza funtzional ikastea (demagun euskara eta gaztelania) ikaragarri kostatzen zaie; bakarra ikasteko ere esfortzu handia egin behar izaten dute. Are gehiago, ia seguru nago, ez bagenu gor bat hizkuntza funtzional bat ikastera bultzatuko, bera ez litzatekeela hizkuntza hori menperatzera iritsiko, hau da, ikasi bai, baina ez luke hizkuntza baliabide aberastasun handiegirik izango.

Ondorioz, gorrek ez dituzte euskara edo gaztelania moduko hizkuntza funtzionalak menperatzen. Arrazoia? Guk bizitza osoa daramagu hizkuntza horiek etengabe jasotzen eta erabiltzen, eta horrek baliabide aberastasun handia ematen digu; gorrak, berriz, entzuleentzat prestaturiko gizarte honetan, ikasketan atzeratuta joaten dira maiz, eta askoz baliabide gutxiago menperatzera iristen dira, bai ahozkoan, bai idatzizkoan; bai jasotzerakoan, bai adierazterakoan.

Beraz, gorrak informazio osoa jasotzen duela ziurtatzeko arreta berezia jarri behar da, bestela informazioa jasotzerakoan gaizki-ulertu asko gertatzen baitira, lantegietan ere bai; lagundu egin behar zaie, eta informazioa modu ulerterrazean eman. Idatzizkoarekin errazagoa da (adibidez, idatzia etxera eraman eta etxekoek azaldu ahal diote), baina ahozkoarekin eta bat-batekoa baldin bada, askoz zailagoa da konponbideren bat topatzea.

Enpresetan lan egiteko aukerak mugatu egiten al zaizkie?

Gorren %50 inguru lantegi estandarretan ari da lanean, eta beste %50 enpresa babestuetan (Gureak, Katea…).

Enpresa estandarrei dagokionez, oraindik ere bide luzea dago egiteko, nahiz eta tarteka ikusten diren kasu eredugarri batzuk; adibidez, Soralucen, Batzar Nagusian zeinuen hizkuntzaren aldibereko itzulpena egin izan dute Eskuaire zerbitzua baliatuz. Baina aitzindaria eta enpresa guztien artean eredugarriena aipatu beharko banu, Elay aipatuko nuke, 10-15 urteko elkarlana izan baitugu eurekin. 5 langile gorrek egiten dute bertan lan, gor horietako bakoitza gortasun maila desberdinarekin, eta enpresak laguntza asko eta askotarikoa eskaintzen die. Gainera, enpresa osoko langileei eskaintzen zaizkie zeinuen hizkuntza ikasteko ikastaroak. Guretzat ere oso lagungarria eta aberasgarria izan da eurekin izan dugun elkarlana, ekintza eta estrategia desberdinak probatzeko aukera eskaini baitugu Elayk.

Irakurtzen jarraitu...

Euskarak berezko zeinuen hizkuntza al du edo mundu osorako zeinuen hizkuntza bakarra dago? Mimika al da? Noizbait halako edo antzeko zalantzak izan dituenari Miren Lazkanok, EMUNeko aholkulariak, egindako HIZNETeko sakontze-egitasmoa irakurtzea gomendatzen diogu. Jarraian jaso dugu Mirenek, guk eskatuta, egin digun proiektuaren laburpena:

71915_3f9fd7d161_z

Argazkia: https://www.flickr.com/photos/istolethetv/71915

Gorrak entzuleez inguraturik bizi dira. Komunitate txikia osatzen dute –mila jaioberritik bat gor sakona da– eta, gainera, sakabanaturik bizi dira. Arrazoi horiek eta beste batzuk tartean direla, gorren komunitatea ikusezina eta arrotza da oro har gizartearentzat eta, horren ondorioz, zeinu hizkuntzei buruzko hainbat aurreiritzi nahiko zabaldurik daude egun gizartean.

Batetik, esan beharra dago zeinuen hizkuntzak ez direla mimika, izan ere, mimika hutsa balira entzuleok gai izango ginateke ulertzeko, eta agerikoa da ez dela hala gertatzen. Bestetik, oso ohikoa da pentsatzea zeinuen hizkuntza bat eta bakarra dela. Uste okerra da hori ere, zeinuen hizkuntza asko baitaude munduan, gorren komunitate bakoitzak berea du: Espainiako Zeinuen Hizkuntza, Kataluniako Zeinuen Hizkuntza, Amerikako Zeinuen Hizkuntza… Azkenik, jende askok uste du zeinuen hizkuntzak zeinuetara ekarritako ahozko hizkuntzak direla. Aurreko baieztapen hori indargabetzeko nahikoa da azaltzea Mexikon eta Estatu Batuetan zeinuen hizkuntza bera edo oso antzekoa erabiltzen dutela, eta Britainia Handikoa eta Estatu Batuetakoa, berriz, oso desberdinak direla.

Euskal Herrira etorrita, hemen bi zeinu hizkuntza erabiltzen dira: Espainiako Zeinu Hizkuntza eta Frantziako Zeinu Hizkuntza. Baina sakontze-egitasmoan azaltzen den moduan, elkarren artean ulergarriago dira nolabait zeinu hizkuntzak ahozko hizkuntzak baino, eta mugaz bi aldeetako gorrek elkar ulertzen dute arazo handiegirik gabe. Arrazoi desberdinak egon litezke ulergarriago izate horren atzean; gehiago jakin nahi izanez gero, egitasmoko testuan informazio osoagoa dago.

Bestalde, zeinuen hizkuntzak badituzte antzekotasunak ahozko hizkuntza gutxituekin. Zeinuen hizkuntzak, ahozko hizkuntza gutxituak bezalaxe, diglosi egoeran bizi dira, hizkuntza menderatzaileak funtzio ugari bereganaturik dituela –hizkuntzari prestigioa ematen diotenak batik bat: zientzia eta politikarako hizkuntza, goi mailako gizarte taldeen hizkuntza, hezkuntzarako hizkuntza…–. Esan daiteke, bestalde, bai zeinu hizkuntzen bai ahozko hizkuntza gutxituen erabiltzaileek, euren hizkuntzen urte luzetako bazterketaren ondoren, harrotasun ezak eraginda, autogorroto sentimendua garatu izan dutela euren kulturarekiko eta hizkuntzarekiko. Bukatzeko, Euskal Herrira etorrita, aipatuko nuke bi kasuetan herri mugimenduek izan duten garrantzia. Ume gorren gurasoek sortutako elkarteek bultzada handia eman zioten gorren komunitateen eskubideak aldarrikatzeko mugimenduari. Euskararen kasuan, gizarte antolatuak egindako lan eskerga gure hizkuntza normalizatzeko bidean oinarri sendo bat izan da azken berrogeita hamar urteotan.

Bidaltzailea:  Miren Lazkano (EMUNeko aholkularia)

Irakurtzen jarraitu...